Hogweed.org Encyklopedia, którą każdy może wypielić

Art. 0001 Rev. 1917 Częściowo zablokowany Zagrożenie: fototoksyczny

Barszcz Mantegazziego

Z Hogweed.org, encyklopedii będącej wspólną własnością

Spis treści
  1. Etymologia
  2. Opis
  3. Rozpoznawanie
  4. Cykl życiowy
  5. Rozmnażanie i rozprzestrzenianie
  6. Historia introdukcji
  7. Zagrożenia dla zdrowia
  8. Wpływ na ekosystem
  9. Zwalczanie
  10. Status prawny
  11. W kulturze
  12. Zobacz też
  13. Przypisy

„Barszcz” przekierowuje tutaj. O innych znaczeniach zob. Barszcz (ujednoznacznienie).

Ten artykuł dotyczy inwazyjnych barszczy olbrzymich. O rodzimym gatunku łąk i miedz zob. Barszcz zwyczajny. O praktycznych poradach zob. Zwalczanie barszczu Mantegazziego.

Neutralność tego artykułu jest kwestionowana. Odpowiednią dyskusję można znaleźć na stronie dyskusji. Prosimy nie usuwać tego komunikatu, dopóki nie zostaną spełnione warunki do tego. (maj 2026)

Barszcz olbrzymi to potoczna nazwa kilku gatunków bardzo wysokich, inwazyjnych roślin kwiatowych z rodzaju Heracleum rodziny selerowatych, Apiaceae — przede wszystkim Heracleum mantegazzianum, H. sosnowskyi i H. persicum.1 Rodzime dla Kaukazu i południowo-zachodniej Azji, zostały sprowadzone do Europy w XIX i XX wieku, najpierw jako ozdobne osobliwości, a później jako wysokoplenna pasza. Wszystkie trzy uciekły z uprawy i dziś zaliczają się do najbardziej problematycznych roślin inwazyjnych półkuli północnej.2

Dojrzała roślina może osiągnąć 5 metrów wysokości, z pustą w środku łodygą plamistą na fioletowo i płaskim baldachem złożonym do 80 cm średnicy.3 Pojedyncza roślina wysiewa średnio około 20 000 nasion, a wyjątkowo ponad 46 000; sam baldach szczytowy produkuje niemal połowę z nich.4 Nasiona osiadają w wierzchniej warstwie gleby, gdzie tworzą bank nasion, który przeżywa roślinę macierzystą.5

Sok zawiera furanokumaryny, które czynią skórę ostro wrażliwą na słońce. Sam kontakt jest bezbolesny: uszkodzenie pojawia się dopiero po wystawieniu skóry na światło, zwykle dzień lub dwa później, a jego ślady mogą utrzymywać się miesiącami lub latami.6 Z powodu tego opóźnienia wielu poszkodowanych nie łączy swoich urazów z rośliną.

Zwalczanie jest trudne i, wykonane niedbale, przynosi skutek odwrotny do zamierzonego. Cięcie lub koszenie bez zniszczenia korzenia nie zabija rośliny; odrasta ona z pąków na koronie i kwitnie ponownie, często z większą liczbą głów niż wcześniej.78 Trwałe zwalczanie leczy korzeń, trwa przez kilka sezonów aż do wyczerpania banku nasion i jest skoordynowane na terenie każdej działki w dotkniętej zlewni.3

Etymologia

Angielska nazwa hogweed stosowana była co najmniej od początku XVIII wieku do roślin „zjadanych przez świnie lub uznawanych za dobre wyłącznie dla nich”; liście rodzimego barszczu zwyczajnego zbierano jako paszę dla świń.9 Nazwę rodzajową Heracleum, opublikowaną przez Linneusza w 1753 roku, zwykle wiąże się z Heraklesem, choć sam Linneusz objaśniał ją jako uhonorowanie Heraklidesa, ojca Hipokratesa (zob. Heracleum).10 Jeśli chodzi o Heraklesa, skojarzenie jest trafne: reakcja rośliny na cięcie przypomina Hydrę lernejską, której za każdą usuniętą głowę wyrastały dwie nowe (zob. efekt hydry).

Epitety gatunkowe czczą dwóch mężczyzn. Mantegazzianum nadali florenccy botanicy Sommier i Levier, którzy przywieźli nasiona z Kaukazu w 1890 roku, na cześć swojego przyjaciela Paola Mantegazzy (1831–1910), fizjologa i antropologa, który nigdy nie napisał o tej roślinie.11 Sosnowskyi czci kaukaskiego botanika Dmitrija Sosnowskiego (zob. Barszcz Sosnowskiego).

Po rosyjsku rodzaj nazywa się borszczewik (борщевик), a po polsku barszcz; oba słowa pierwotnie oznaczały samą roślinę, z której gotowano wczesną formę barszczu.12 W Polsce fermentowaną mlekowo zupę z barszczu zwyczajnego, odnotowaną po raz pierwszy w 1595 roku, jadano w Wielkim Poście na dworze profesorów Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie. Do XVIII wieku stała się potrawą biedoty, a burak przejął zarówno danie, jak i jego nazwę.13

Opis

Tablica II Baldach złożony

Budowa baldachu złożonego. Do 150 promieni wyrasta z jednego punktu na szczycie łodygi; każdy niesie baldaszek drobnych białych kwiatów.

Barszcz olbrzymi jest byliną monokarpiczną. Przez kilka lat rośnie wyłącznie jako rozeta dużych liści, gromadząc rezerwy w krzepkim korzeniu palowym; następnie, w ciągu jednego sezonu, wytwarza pęd kwiatowy, zawiązuje nasiona i umiera.14

Łodyga. Pęd kwiatowy ma zwykle 2–4 m wysokości, wyjątkowo 5 m, i 5–10 cm, wyjątkowo do 15 cm średnicy u podstawy,4 pusty w środku, żeberkowany i pokryty szorstkimi szczecinkami. Jest naznaczony ciemnofioletowymi plamami lub cały jest fioletowy.3

Liście. Liście przyziemne, czyli radykalne, mają do 3 m długości, głęboko podzielone na trzy do pięciu segmentów o ostro ząbkowanych klapach. Liście wyżej na łodydze są mniejsze.

Kwiatostan. Baldach szczytowy ma do 80 cm średnicy, a zmierzono okazy do 85 cm. Składa się z 30 do 150 promieni, z których każdy kończy się mniejszym baldachem białych kwiatów, i otoczony jest baldachami satelitarnymi na pędach bocznych, kwitnącymi nieco później.34 Roślina niesie do czterech rzędów baldachów, a im niższy rząd, tym mniej nasion zawiązuje; zob. Baldach.

Owoc. Każdy kwiat wydaje suchy, spłaszczony owoc, który rozpada się na dwie rozłupki, zwykle nazywane nasionami, długości około 1 cm i naznaczone widocznymi, maczugowatymi kanałkami olejowymi (vittae).

Korzeń. Korzeń palowy jest gruby i mięsisty. Pędy wyrastają z pąków na koronie, na powierzchni lub tuż pod nią. To, co widzi przechodzień — łodyga, liście i baldachy — to tylko widoczna nadbudowa: co roku odnawia się ona od podstawy.

Dominacja wierzchołkowa

Jak u większości roślin, rosnący wierzchołek hamuje rozwój pąków bocznych. Gdy baldach szczytowy zostaje usunięty — dekapitacja w sensie ogrodniczym — pąki boczne uwalniają się i wyrastają, produkując w jego miejsce kilka mniejszych baldachów. W badaniu terenowym niemal połowa wszystkich roślin, którym usunięto wszystkie baldachy, zregenerowała się tego samego sezonu, a baldachy ścięte we wczesnej fazie owocowania i pozostawione na ziemi wciąż dojrzały do jednej piątej normalnego zbioru.8

Rozpoznawanie

Większość wysokich baldaszkowatych jest nieszkodliwa, a błędna identyfikacja w obu kierunkach jest częsta. Barszcz olbrzymi odróżnia się głównie rozmiarem.

Barszcz olbrzymi i jego pospolite sobowtóry
GatunekWysokośćŁodygaBaldachZagrożenie
Heracleum mantegazzianum
barszcz Mantegazziego		2–5 m5–10 cm, fioletowe plamy, szczecinkowatado 80 cmpoważne
Heracleum sosnowskyi
barszcz Sosnowskiego		1,5–3 mplamista na fioletowo, żeberkowana30–50 cmpoważne
Heracleum sphondylium
barszcz zwyczajny		do 2 mowłosiona, zielona, czasem naszła fioletemdo 20 cmłagodne
Anthriscus sylvestris
trybula leśna		do 1,5 mzielona, pusta, meszkowatado 10 cmbrak
Angelica sylvestris
arcydzięgiel leśny		do 2 mgładka, często zabarwiona fioletowodo 15 cmniewielkie

W razie wątpliwości obserwatorzy nie powinni dotykać rośliny, powinni ją sfotografować z przedmiotem dla skali i zgłosić lokalnym władzom.

Cykl życiowy

Rys. 1 Cykl życiowy

Cykl życiowy byliny monokarpicznej. Cykl można zapisać jako S → P → S′, gdzie wyprodukowane nasiona (S′) znacznie przewyższają liczbą nasiona, od których cykl się zaczął (S).

Nasiona opadają od późnego lata. Są w spoczynku, gdy opadają, i kiełkują dopiero po okresie chłodnych, wilgotnych warunków — stratyfikacji, zapewnianej w naturze przez zimę; w laboratorium wystarczają około dwa miesiące w 2–4°C.15 Kiełkowanie zachodzi wczesną wiosną, często przy bardzo dużych zagęszczeniach.

W zasięgu inwazyjnym większość roślin kwitnie w trzecim lub czwartym roku; na pastwiskach i w rodzimym Kaukazie kwitną później.7 Kwitnienie zostaje odłożone, nie porzucone, gdy warunki są słabe: roślina wypasana, zacieniona lub pozbawiona składników odżywczych po prostu czeka, trwając jako rozeta na rezerwach w korzeniu.3 Najstarszy odnotowany osobnik zakwitł w wieku dwunastu lat, na wyjątkowo suchym stanowisku.7 Kwitnienie jest najwyższym i ostatnim stadium rośliny: gdy już się zaczęło, roślina umiera na koniec sezonu, nawet jeśli zostanie ścięta, a w eksperymencie żadna z dwudziestu ściętych roślin nie dożyła następnego roku.16

Rozmnażanie i rozprzestrzenianie

Barszcz olbrzymi rozmnaża się wyłącznie przez nasiona. Baldach szczytowy produkuje około 45 procent nasion rośliny, baldachy satelitarne 29 procent, a baldachy na niższych gałęziach większość reszty.4 Nasiona, które trafiają na ziemię, tworzą krótkotrwały, lecz obfity bank nasion, w 95 procentach zawarty w wierzchnich 5 cm gleby.5 Około 9 procent zakopanych nasion przeżywa pierwszy rok, 3 procent drugi i 1 procent trzeci;15 bardzo nieliczne przeżywają siedem lat.17

Wiatr przenosi większość nasion tylko o kilka metrów: 60–90 procent ląduje w promieniu 4 m od rośliny macierzystej.3 Relacje przypisujące rozprzestrzenienie rośliny niewidzialnej ręce wiatru przeceniają jego rolę. Rozprzestrzenianie na duże odległości to dzieło wody — powodzie niosą nasiona kilometrami w dół rzek18 — a przede wszystkim ludzi, którzy przenoszą nasiona w glebie, na oponach i kosiarkach oraz w suszonych główkach kwiatowych.3 Łany podążają więc szlakami handlu: rzekami, drogami i koleją.

W dobrze ustabilizowanym łanie zwrot reprodukcyjny rośliny konsekwentnie przewyższa wzrost wypieranej przez nią roślinności; gdy tylko r > g, dominacja zaczyna się sama napędzać.[doprecyzować]

Historia introdukcji

Rys. 2 Zasięg inwazyjny w Europie

Gdzie każdy z barszczy olbrzymich jest charakterystycznym najeźdźcą: # H. mantegazzianum, % H. sosnowskyi, @ H. persicum; + zasięg rodzimy na Kaukazie. Schematycznie, według krajów; na podstawie EPPO i Jahodovej i in.1

Wielka Brytania i Europa Zachodnia

H. mantegazzianum pojawia się na liście nasion Królewskich Ogrodów Botanicznych w Kew w 1817 roku. Podziwiany przez XIX-wiecznych ogrodników za rozmiar, sadzony był w rezydencjach i parkach; pierwszy zapis rośliny rosnącej dziko pochodzi z 1828 roku, z Shelford w hrabstwie Cambridgeshire.3 W The Wild Garden (1870) William Robinson polecał olbrzymi barszcz na żyzną glebę w pobliżu brzegów rzek, wszędzie tam, gdzie z daleka pożądany był uderzający efekt.19 W wydaniu z 1883 roku radził już, by samosiewnym roślinom nie pozwalać zmonopolizować terenu.20 Z ogrodów podążył rzekami na tereny wiejskie, a pod koniec XX wieku obrastał cieki wodne w całej Wielkiej Brytanii i znacznej części zachodniej i środkowej Europy.14

Związek Radziecki i państwa-następcy

Artykuł główny: Barszcz Sosnowskiego

H. sosnowskyi opisała z Kaukazu botaniczka I. P. Mandenowa w 1944 roku. Od 1947 roku próbowano go jako roślinę kiszonkową w Ogrodzie Botanicznym Polarno-Alpejskim w Kirowsku, z nasionami zebranymi koło Nalczyka, a następnie promowano go za nadzwyczajną produktywność: między 1962 a 1966 rokiem około 5500 kg nasion nowych roślin kiszonkowych wysłano do niemal 1500 gospodarstw.21 Uprawę zaniechano w latach 80.22

Decydująca ekspansja nastąpiła po końcu kolektywnego zarządzania ziemią. Gdy pod koniec lat 80. i w latach 90. rozwiązywano kołchozy, wielkie obszary gruntów rolnych porzucono, a roślina rozprzestrzeniła się z dawnych pól i dołów kiszonkowych na łąki, pobocza dróg i wsie w całym regionie.22 Analiza genetyczna sugeruje od tego czasu, że niektóre z roślin założycielskich radzieckich prób były w istocie H. mantegazzianum.23 H. sosnowskyi skreślono z rosyjskiego Państwowego Rejestru Osiągnięć Hodowlanych w 2012 roku za utratę użyteczności gospodarczej i dodano do krajowego klasyfikatora chwastów w 2015.24

Skandynawia

Artykuł główny: Barszcz perski

H. persicum wprowadzono do Norwegii jako roślinę ozdobną w latach 30. XIX wieku. Zaczął rozprzestrzeniać się z ogrodów pod koniec XIX wieku i jest dziś znanym widokiem w miastach północnej Norwegii, gdzie znany jest jako palma z Tromsø.25

Ameryka Północna

Barszcz olbrzymi wprowadzono do Ameryki Północnej na początku XX wieku jako ogrodową osobliwość i był obecny w stanie Nowy Jork już około 1917 roku.26 W Stanach Zjednoczonych figuruje jako federalny chwast uciążliwy.27

Zagrożenia dla zdrowia

Rys. 3 Rozłupka, ×6

Rozłupka, ukazująca maczugowate kanałki olejowe. Sok obecny jest w każdej części rośliny, łącznie z nasionami.

Artykuł główny: Fitofotodermatoza

Sok barszczu olbrzymiego zawiera liniowe furanokumaryny, które wiążą się z DNA komórek skóry po aktywacji światłem ultrafioletowym. Wynikiem jest poważne oparzenie — fitofotodermatoza — które rozwija się dopiero po ekspozycji na światło, zwykle w ciągu 24 do 72 godzin.6 Skóra może pozostać przyciemniona przez miesiące i wrażliwa na słońce przez kilka lat.3 Sok w oczach to stan nagły wymagający pomocy lekarskiej.

Dzieci są szczególnie zagrożone: przyciągnięte rozmiarem rośliny, używają pustych łodyg jako dmuchawek do grochu lub lunet.3 Cięcie rośliny podkaszarką rozpryskuje sok na operatora — zagrożenie opisane po raz pierwszy u pracowników terenów zielonych jako „wysypka od podkaszarki”.28

Pierwsza pomoc. Natychmiast zmyj skórę wodą z mydłem, używając dużej ilości zimnej wody, trzymaj miejsce zakryte i chronione przed słońcem przez co najmniej 48 godzin, także w pochmurne dni, i zasięgnij porady lekarskiej.6

Wpływ na ekosystem

Barszcz olbrzymi tworzy gęste łany, w których jeden gatunek zagarnia większość światła. Jego liście rozwijają się wcześnie i rzucają głęboki cień: pięć centymetrów nad ziemią udział światła dziennego jest średnio o 56 procent niższy niż na nieopanowanej łące.29 Opanowane działki w Czechach miały o 40 procent mniej gatunków roślin niż nieopanowane,30 a w porównaniu sąsiadujących działek — mniej więcej o połowę.31 Twierdzenia, że korona przynosi korzyść roślinom rosnącym pod nią, nie zostały potwierdzone; nic nie skapuje w dół.[potrzebne źródło]

Szkoda nie jest trwała. Na łąkach opanowanych do 48 lat gatunki rodzime miały tendencję do odbudowy po około 30 latach, podczas gdy barszcz podupadał, najwyraźniej podkopany zmianami we własnej glebie (zob. Hipoteza uwolnienia od wrogów naturalnych § Gdy wrogowie nadrabiają zaległości).32 Gdy rośliny obumierają na zimę, podobno zostawiają brzegi rzek gołe i podatne na erozję.33

Nektar rośliny odwiedza wiele owadów, a niektórzy pszczelarze[kto?] wciąż uważają gatunek za czystą korzyść dla społeczności.[wątpliwe – dyskusja] W XX-wiecznych Niemczech rozmnażano go jako roślinę miododajną, a celowy wysiew przez pszczelarzy prawdopodobnie tłumaczy jego pojawianie się w odległych miejscach.34 Przegląd dwudziestu czeskich stanowisk stwierdził, że jego goście są liczni, lecz mało zróżnicowani, zdominowani przez garstkę muchówek generalistów i pszczołę miodną, i uznał, że roślina nie jest niezbędnym zasobem dla miejscowych owadów zapylających (zob. Baldach § Zapylanie).35

Zwalczanie

Artykuł główny: Zwalczanie barszczu Mantegazziego

Metody różnią się głównie tym, czy niszczą korzeń. Koszenie, podkaszanie i usuwanie główek kwiatowych zapobiegają wysiewowi co najwyżej na jeden sezon i wydłużają życie rośliny;8 ścięcie korzenia palowego co najmniej 10 cm poniżej powierzchni gleby ją zabija.3 Ponieważ bank nasion przetrwa kilka lat, program musi trwać, aż nie pojawią się nowe siewki, a ponieważ nasiona przemieszczają się z prądem, musi objąć całą zlewnię. Nie znaleziono bezpiecznego czynnika zwalczania biologicznego: poszukiwania w rodzimym zasięgu rośliny na Kaukazie nie znalazły żadnego wroga naturalnego dość specyficznego, by go uwolnić.36

W Wielkiej Brytanii barszcz olbrzymi figuruje w Załączniku 9 do Ustawy o dzikiej przyrodzie i krajobrazie wiejskim z 1981 roku, która czyni przestępstwem sadzenie go lub w inny sposób dopuszczanie, by rósł dziko.37 W Unii Europejskiej H. sosnowskyi i H. persicum umieszczono na liście inwazyjnych gatunków obcych stwarzających zagrożenie dla Unii w 2016 roku,38 a H. mantegazzianum dodano w 2017.39 Gatunków z listy nie wolno importować, trzymać, uprawiać ani sprzedawać, a państwa członkowskie muszą zarządzać już istniejącymi populacjami. Od 1 marca 2026 roku rosyjskie prawo zobowiązuje posiadaczy ziemi do niszczenia niebezpiecznych roślin inwazyjnych wymienionych przez ich region, pod groźbą utraty ziemi.40

W kulturze

„The Return of the Giant Hogweed”, z albumu Genesis Nursery Cryme (1971), opowiada o wiktoriańskim odkrywcy, który przywozi roślinę z Rosji do Kew; ona ucieka, rozprzestrzenia się i przeżywa każdą próbę zniszczenia.41 Łączono ją z brytyjskimi doniesieniami prasowymi o dzieciach poparzonych przez roślinę latem 1970 roku.11 Album wszedł na brytyjskie listy dopiero w 1974 roku, na 39. miejsce.42 Standardowa naukowa monografia o roślinie otwiera jeden ze swoich rozdziałów epigrafem z tej piosenki.43

Zobacz też

Footnotes

  1. Jahodová, Š.; Trybush, S.; Pyšek, P.; Wade, M.; Karp, A. (2007). “Invasive species of Heracleum in Europe: an insight into genetic relationships and invasion history”. Diversity and Distributions. 13 (1): 99–114. doi:10.1111/j.1366-9516.2006.00305.x. ↩ ↩2

  2. Pyšek, P.; Cock, M. J. W.; Nentwig, W.; Ravn, H. P., eds. (2007). Ecology and Management of Giant Hogweed (Heracleum mantegazzianum). Wallingford: CAB International. ISBN 978-1-84593-206-0. doi:10.1079/9781845932060.0000. ↩

  3. Nielsen, C.; Ravn, H. P.; Nentwig, W.; Wade, M., eds. (2005). The Giant Hogweed Best Practice Manual: Guidelines for the management and control of an invasive weed in Europe. Hørsholm: Forest & Landscape Denmark. ISBN 87-7903-209-5. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10 ↩11

  4. Perglová, I.; Pergl, J.; Pyšek, P. (2006). “Flowering phenology and reproductive effort of the invasive alien plant Heracleum mantegazzianum”. Preslia. 78: 265–285. ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  5. Krinke, L.; Moravcová, L.; Pyšek, P.; Jarošík, V.; Pergl, J.; Perglová, I. (2005). “Seed bank of an invasive alien, Heracleum mantegazzianum, and its seasonal dynamics”. Seed Science Research. 15 (3): 239–248. ↩ ↩2

  6. New York State Department of Environmental Conservation. “Giant Hogweed”. Retrieved 26 September 2026. ↩ ↩2 ↩3

  7. Pergl, J.; Perglová, I.; Pyšek, P.; Dietz, H. (2006). “Population age structure and reproductive behavior of the monocarpic perennial Heracleum mantegazzianum (Apiaceae) in its native and invaded distribution ranges”. American Journal of Botany. 93 (7): 1018–1028. doi:10.3732/ajb.93.7.1018. ↩ ↩2 ↩3

  8. Pyšek, P.; Krinke, L.; Jarošík, V.; Perglová, I.; Pergl, J.; Moravcová, L. (2007). “Timing and extent of tissue removal affect reproduction characteristics of an invasive species Heracleum mantegazzianum”. Biological Invasions. 9 (3): 335–351. doi:10.1007/s10530-006-9038-0. ↩ ↩2 ↩3

  9. “hogweed”. Online Etymology Dictionary. Retrieved 26 September 2026. ↩

  10. Burkhardt, L. (2018). Verzeichnis eponymischer Pflanzennamen – Erweiterte Edition. Berlin: Botanic Garden and Botanical Museum Berlin. doi:10.3372/epolist2018. ↩

  11. Fagioli, S. (2024). “Mantegazza pop. Dall’Heracleum mantegazzianum di Sommier & Levier a The return of the Giant Hogweed dei Genesis e oltre”. Archivio per l’Antropologia e la Etnologia. 154: 83–97. doi:10.36253/aae-3089. ↩ ↩2

  12. Vasmer, M. Etymological Dictionary of the Russian Language, s.v. “борщ”. ↩

  13. Łuczaj, Ł.; Szymański, W. M. (2007). “Wild vascular plants gathered for consumption in the Polish countryside: a review”. Journal of Ethnobiology and Ethnomedicine. 3: 17. doi:10.1186/1746-4269-3-17. ↩

  14. Tiley, G. E. D.; Dodd, F. S.; Wade, P. M. (1996). “Biological Flora of the British Isles No. 190: Heracleum mantegazzianum Sommier & Levier”. Journal of Ecology. 84 (2): 297–319. doi:10.2307/2261365. ↩ ↩2

  15. Moravcová, L.; Pyšek, P.; Pergl, J.; Perglová, I.; Jarošík, V. (2006). “Seasonal pattern of germination and seed longevity in the invasive species Heracleum mantegazzianum”. Preslia. 78: 287–301. ↩ ↩2

  16. Pyšek, P.; Perglová, I.; Krinke, L.; Jarošík, V.; Pergl, J.; Moravcová, L. (2007). “Regeneration ability of Heracleum mantegazzianum and implications for control”. In Pyšek, P.; et al. (eds.). Ecology and Management of Giant Hogweed. Wallingford: CAB International. pp. 112–125. doi:10.1079/9781845932060.0112. ↩

  17. Moravcová, L.; Pyšek, P.; Krinke, L.; Müllerová, J.; Perglová, I.; Pergl, J. (2018). “Long-term survival in soil of seed of the invasive herbaceous plant Heracleum mantegazzianum”. Preslia. 90 (3): 225–234. ↩

  18. Trottier, N.; Groeneveld, E.; Lavoie, C. (2017). “Giant hogweed at its northern distribution limit in North America: experiments for a better understanding of its dispersal dynamics along rivers”. River Research and Applications. 33 (7): 1098–1106. doi:10.1002/rra.3149. ↩

  19. Robinson, W. (1870). The Wild Garden. London: John Murray. p. 78. ↩

  20. Robinson, W. (1883). The Wild Garden (new ed.). London: John Murray. ↩

  21. Shadrin, D.; Dalke, I.; Zakhozhiy, I.; et al. (2023). “Heracleum sosnowskyi or Heracleum mantegazzianum? DNA-based identification of invasive hogweeds (Apiaceae) in two key regions of the species’ invasion history in the territory of the former Soviet Union”. Research Square (preprint). doi:10.21203/rs.3.rs-3296382/v1. ↩

  22. Ozerova, N. A.; Krivosheina, M. G. (2018). “Patterns of secondary range formation for Heracleum sosnowskyi and H. mantegazzianum on the territory of Russia”. Russian Journal of Biological Invasions. 9: 155–162. doi:10.1134/S2075111718020091. ↩ ↩2

  23. Shadrin, D. M.; Dalke, I. V.; Zakhozhiy, I. G.; et al. (2024). “DNA barcode marker analysis of Heracleum sosnowskyi Manden. and Heracleum mantegazzianum Sommier & Levier (Apiaceae) from European Russia”. Russian Journal of Biological Invasions. 15 (3): 416–431. doi:10.1134/S2075111724700309. ↩

  24. Luneva, N. N.; Konechnaya, G. Yu.; Smekalova, T. N.; Chukhina, I. G. (2018). “On status of Heracleum sosnowskyi Manden. on the territory of Russian Federation”. Vestnik Zashchity Rastenii. 3 (97): 10–15. doi:10.31993/2308-6459-2018-3(97)-10-15. ↩

  25. Alm, T. (2013). “Ethnobotany of Heracleum persicum Desf. ex Fisch., an invasive species in Norway, or how plant names, uses, and other traditions evolve”. Journal of Ethnobiology and Ethnomedicine. 9: 42. doi:10.1186/1746-4269-9-42. ↩

  26. Gucker, C. L. (2009). “Heracleum mantegazzianum”. Fire Effects Information System. USDA Forest Service. doi:10.2737/feis-species-review-herman. ↩

  27. Code of Federal Regulations, title 7, § 360.200: Designation of noxious weeds. ↩

  28. Freeman, K.; Hubbard, H. C.; Warin, A. P. (1984). “Strimmer rash”. Contact Dermatitis. 10 (2): 117–118. doi:10.1111/j.1600-0536.1984.tb00357.x. ↩

  29. Jandová, K.; Klinerová, T.; Müllerová, J.; et al. (2014). “Long-term impact of Heracleum mantegazzianum invasion on soil chemical and biological characteristics”. Soil Biology and Biochemistry. 68: 270–278. doi:10.1016/j.soilbio.2013.10.014. ↩

  30. Pyšek, P.; Pyšek, A. (1995). “Invasion by Heracleum mantegazzianum in different habitats in the Czech Republic”. Journal of Vegetation Science. 6 (5): 711–718. doi:10.2307/3236442. ↩

  31. Hejda, M.; Pyšek, P.; Jarošík, V. (2009). “Impact of invasive plants on the species richness, diversity and composition of invaded communities”. Journal of Ecology. 97 (3): 393–403. doi:10.1111/j.1365-2745.2009.01480.x. ↩

  32. Dostál, P.; Müllerová, J.; Pyšek, P.; Pergl, J.; Klinerová, T. (2013). “The impact of an invasive plant changes over time”. Ecology Letters. 16 (10): 1277–1284. doi:10.1111/ele.12166. ↩

  33. Thiele, J.; Otte, A. (2007). “Impact of Heracleum mantegazzianum on invaded vegetation and human activities”. In Pyšek, P.; et al. (eds.). Ecology and Management of Giant Hogweed. Wallingford: CAB International. pp. 144–156. doi:10.1079/9781845932060.0144. ↩

  34. Thiele, J. (2007). Patterns and processes of Heracleum mantegazzianum invasion into German cultural landscapes on the local, landscape and regional scale. Doctoral dissertation. Giessen: Justus-Liebig-Universität. ↩

  35. Bogusch, P.; Vojtová, T.; Hadrava, J. (2023). “High abundance but low diversity of floral visitors on invasive Heracleum mantegazzianum (Apiaceae)”. NeoBiota. 86: 193–207. doi:10.3897/neobiota.86.100625. ↩

  36. European Commission, CORDIS. “Searching for effective biological control enemies for the giant hogweed”. Retrieved 26 September 2026. ↩

  37. Wildlife and Countryside Act 1981 (c. 69), s. 14 and Schedule 9. ↩

  38. Commission Implementing Regulation (EU) 2016/1141 of 13 July 2016. Official Journal of the European Union L 189: 4. ↩

  39. Commission Implementing Regulation (EU) 2017/1263 of 12 July 2017. Official Journal of the European Union L 182: 37. ↩

  40. Federal Law of the Russian Federation of 31 July 2025 No. 294-FZ “On amendments to the Land Code of the Russian Federation and certain legislative acts of the Russian Federation”. Official publication. ↩

  41. Genesis (1971). Nursery Cryme. Charisma Records. ↩

  42. Official Charts Company. “Nursery Cryme – Genesis”. Retrieved 26 September 2026. ↩

  43. Pyšek, P.; Müllerová, J.; Jarošík, V. (2007). “Historical dynamics of Heracleum mantegazzianum invasion at regional and local scales”. In Pyšek, P.; et al. (eds.). Ecology and Management of Giant Hogweed. Wallingford: CAB International. pp. 42–54. doi:10.1079/9781845932060.0042. ↩

Ten artykuł jest tłumaczeniem artykułu angielskiego, wersja 1917.

Kategorie

Zobacz kod źródłowy strony Barszcz Mantegazziego

Ta strona jest częściowo zablokowana, by zapobiec uporczywym zakłóceniom ze strony interesariuszy. Możesz wyświetlić i skopiować kod źródłowy tej strony albo zaproponować zmiany na stronie dyskusji.

W innych językach

Hogweed.org jest wspólną własnością w 17 językach. Każde wydanie jest tłumaczeniem wydania angielskiego.

English Giant hogweed
Deutsch Riesen-Bärenklau
Français Berce du Caucase
Español Perejil gigante
Italiano Panace di Mantegazza
Português Branca-ursina-gigante
Polski Barszcz Mantegazziego
Nederlands Reuzenberenklauw
Română Brânca-ursului uriașă
Ελληνικά Γιγάντιο ηράκλειο
Čeština Bolševník velkolepý
Svenska Jätteloka
Magyar Kaukázusi medvetalp
Dansk Kæmpe-bjørneklo
Suomi Kaukasianjättiputki
Norsk bokmål Kjempebjørnekjeks
Русский Гигантские борщевики