Efekt hydry

Ten artykuł dotyczy zjawiska ekologicznego. O stworzeniu z mitologii greckiej zob. Hydra lernejska.

Efekt hydry to paradoks w ekologii populacji, w którym zwiększenie tempa, w jakim giną osobniki, prowadzi do wzrostu liczebności populacji. Nazwę zawdzięcza Hydrze lernejskiej z mitologii greckiej, której za każdą głowę odciętą przez Heraklesa wyrastały dwie nowe.¹

Efekt występuje, gdy usunięcie osobników uwalnia ocalałych od konkurencji lub uwalnia wzrost, który był wcześniej hamowany, tak że populacja kompensuje swoje straty — i to z nadmiarem. Idea ma długą historię w teorii populacji, która zidentyfikowała kilka mechanizmów mogących go wywoływać.¹ Ma znaczenie praktyczne wszędzie tam, gdzie populacje są eksploatowane lub zwalczane, ponieważ środek mający zmniejszyć populację, zastosowany w niewłaściwy sposób, może ją powiększyć.

U barszczu olbrzymiego

     .:*:*:*:*:.                                        .:*:*:.
      \\\ | ///                        .:*:*:.            \|/
        \\|//                            \|/               /      .:*:*:.
         \|/                              \               /         \|/
          |                                \              /         _/
          |           decapitation           \       _x_ /         /
          |           ------------>           \       |  /       _/
          |                                     \     | /      _/
          |           mowing, strimming          \    | /    _/
          |           or cutting the              \   |/   _/
          |           flower head                   \ |   /
          |                                          \| _/
          |                                           |/
          |                                           |
        /|\                                          /|\

    before: one head                      after: three, from the side buds

Barszcz olbrzymi pokazuje kompensację, na której opiera się ten efekt, na dwóch poziomach.

Pojedyncza roślina. Ścięcie baldachu szczytowego usuwa źródło dominacji wierzchołkowej; pąki niżej na łodydze wyrastają i wytwarzają w jego miejsce kilka mniejszych baldachów. Gdy usunięto tylko baldach szczytowy w szczycie kwitnienia, łączna produkcja nasion rośliny wcale nie spadła.² Gdy usunięto wszystkie baldachy, niemal połowa roślin zregenerowała się i ponownie zawiązała nasiona tego samego sezonu.³ Będąc monokarpiczną, roślina, która zaczęła kwitnąć, ginie na koniec sezonu bez względu na to, co się z nią zrobi;⁴ cięcie decyduje tylko o tym, ile nasion po sobie zostawi.

Łan. Zanim zakwitną, rośliny, które rok po roku tracą liście, odkładają kwitnienie i żyją dłużej: na wypasanych pastwiskach mediana wieku kwitnienia wynosiła pięć lat, wobec trzech na terenach nieużytkowanych.⁵ Łan utrzymywany nisko, lecz nie wykarczowany, zachowuje więc swoje rośliny — i swoje nasiona — w rezerwie. Czy regularne koszenie rzeczywiście powiększa łan, jak wymagałby tego prawdziwy efekt hydry, nie zostało zmierzone.^{[potrzebne źródło]} Środek najczęściej stosowany przeciw roślinie jest w najlepszym razie tym, który ją zachowuje.

Jak uniknąć efektu

Efekt hydry pojawia się tylko tam, gdzie zwalczanie jest częściowe: gdzie usuwa się głowę, lecz ciało pozostaje. Nie pojawia się, gdy korzeń zostaje zniszczony. W micie Herakles pokonał Hydrę dopiero wtedy, gdy jego towarzysz Jolaos przypalał każdą szyję zaraz po ścięciu głowy, tak by nic nie mogło odrosnąć, a jedyną nieśmiertelną głowę zakopano pod głazem. Współczesnym odpowiednikiem jest cięcie korzenia.

Zobacz też

• Zwalczanie barszczu Mantegazziego
• Dominacja wierzchołkowa
• Bank nasion