Alternatywy

Nie mylić z Nie ma alternatywy.

Alternatywy dla barszczu olbrzymiego to rośliny i sposoby zagospodarowania ziemi zalecane w jego miejsce: rośliny ozdobne do uprawy w ogrodach zamiast niego, trawy i inne uprawy do siewu na ziemi, z której go usunięto, oraz zwierzęta gospodarskie do wypasu tej ziemi po zakończeniu zwalczania.¹² Listy ogrodowych zamienników opublikowano w Wielkiej Brytanii, Kanadzie, Belgii i Szwajcarii, a europejski Podręcznik Dobrych Praktyk dla barszczu olbrzymiego z 2005 roku zaleca, by oczyszczoną ziemię gęsto obsiać trawą lub wypasać.²³⁴⁵¹źródło podane

Źródła podają też koszty. Na Łotwie, w cenach z 2005 roku, pierwszy rok zwalczania obejmujący siew trawy kosztował od czterech do sześciu i pół raza więcej niż dwa zabiegi glifosatem.⁶ Spośród 475 publicznych kontraktów na niszczenie rośliny w Rosji w 2024 roku jeden, na 0,8 ha, obejmował siew trawy; 289 opłaciło wyłącznie herbicyd.⁷ Wypas jest tani tam, gdzie ziemię da się ogrodzić, ale powolny: szacunki wahają się od dwóch lat na zmniejszenie łanu do dziesięciu lub więcej na jego całkowite wyeliminowanie.¹⁸⁹

Kodeksy nawołujące handel roślinami do oferowania zamienników są dobrowolne; tam, gdzie prawo wymaga zwalczania, jak na Łotwie, w Ontario i w Rosji, obowiązek spada na tych, którzy władają ziemią.^1011121314 Europejski projekt badawczy Giant Alien szukał naturalnego wroga rośliny między 2002 a 2005 rokiem i nie znalazł żadnego.¹⁵

W ogrodach

Barszcz olbrzymi uprawiano dla jego rozmiarów. W 1870 roku William Robinson polecał „Giant Cow Parsnip, Heracleum giganteum” na żyzne gleby w pobliżu brzegów rzek lub wszędzie tam, gdzie pożądany był uderzający efekt z daleka; w 1883 roku dodał, że takie rośliny same się wysiewają i nie należy pozwolić im zmonopolizować teren.¹⁶¹⁷ Poradniki oferujące dziś zamienniki opisują to, czego chcieli ogrodnicy, w tych samych słowach: pokrój i duże liście, czy „śmiałe, tropikalnie wyglądające liście”, ogromne białe baldachy i „krzepki, architektoniczny wygląd”.³¹⁸ Brytyjska broszura z 2022 roku wspomina wprowadzenie rośliny do wiktoriańskich ogrodów jako „monumentalną ciekawostkę” i umieszcza jej zamienniki pod hasłem „Rośliny architektoniczne”.²

Wielka Brytania i Irlandia

W 2010 roku organizacja charytatywna Plantlife oraz Royal Horticultural Society (RHS) opublikowały Gardening without harmful invasive plants [Ogrodnictwo bez szkodliwych roślin inwazyjnych]. Około 60 procent inwazyjnych obcych roślin szkodzących brytyjskim siedliskom, jak podano, pochodziło z ogrodów i oczek wodnych, a na ograniczanie ich rozprzestrzeniania wydawano co roku setki tysięcy funtów; rząd miał uprawnienia, by zakazać ich sprzedaży, lecz nie zakazał żadnej.¹⁹ Broszura nie wspominała barszczu olbrzymiego. Jej „bezpieczniejsze wysokie rośliny efektowne”, wśród nich arcydzięgiel olbrzymi (Angelica gigas), rabarbar ozdobny i rodgersja, oferowane były w miejsce rdestowca ostrokończystego.¹⁹

Jej następczyni z 2022 roku, wydana pod nazwą Be Plant Wise przez GB Non-native Species Secretariat i Animal and Plant Health Agency, a opłacona przez dziewięć spółek wodociągowych, wymienia ponad 160 roślin, zrewidowanych w 2021 roku względem listy z 2010 i dobranych pod kątem niskiego ryzyka inwazji. Mowa w niej o „milionach funtów” wydawanych co roku.²²⁰ Zestawia ona barszcz olbrzymi z osiemnastoma zamiennikami, od traw i cebulowych po aralię (Aralia cachemirica), konopnik barwierski, rabarbar ozdobny, ostrożeń dwubarwny, wietlicę samiczą, irys ‘Black Swan’ i ciemnolistną trybulę leśną, Anthriscus sylvestris ‘Ravenswing’; opisy podkreślają rozmiar, z kłosami baldachów i łodygami do 3 m wysokości.² W tabeli cech trzy z osiemnastu roślin noszą oznaczenie „RHS Plants for Pollinators”, dwie oznaczono jako rodzime dla Wielkiej Brytanii, a siedem jako dające schronienie lub okrycie dzikim zwierzętom.²wybrane dla architektury Arcydzięgiel olbrzymi, przedstawiany na blogu agencji jako roślina dla zapylaczy, również znajduje się w broszurze, lecz w miejsce niecierpka gruczołowatego.²²⁰ Towarzysząca broszura dla architektów krajobrazu oferuje szesnaście roślin w miejsce barszczu olbrzymiego.²¹

RHS nie podaje żadnych zamienników na własnej stronie porad. Posiadanie tej rośliny w ogrodzie nie jest przestępstwem, wyjaśnia, o ile powstrzymuje się ją od rozprzestrzeniania; radzi jej usunięcie i nazywa wynajęcie profesjonalisty „najłatwiejszym i najbezpieczniejszym sposobem”, by to zrobić.²² Rośliny inwazyjne, zauważa gdzie indziej, są kosztowne w wytępieniu, a przywracanie zdegradowanego siedliska jest bardzo kosztowne, jeśli w ogóle da się je przeprowadzić.²³

W Irlandii dobrowolny kodeks dla ogrodnictwa, opublikowany po raz pierwszy przez Invasive Species Ireland w 2008 roku, stwierdza w swojej projektowanej rewizji z 2012 roku, że zamienniki powinny być sugerowane i oferowane klientom, co pozwala handlowi szkółkarskiemu prezentować „innowacyjny i ekologiczny wizerunek” — tymi samymi słowami co kodeks europejski; dla barszczu olbrzymiego nie podaje żadnego.²⁴¹¹ Irlandzkie wytyczne dotyczące tej rośliny podają, że po całościowym oprysku glifosatem może być konieczne ponowne obsianie trawą i innymi rodzimymi roślinami, ponieważ dobra darń wkrótce po zabiegu spowalnia rekolonizację z nasion.²⁵

Kanada

Poradnik Grow Me Instead Ontario Invasive Plant Council dla północnego Ontario (2014) oferuje dzikiego arcydzięgla, który nazywa „Angelica purpurea (syn. A. stricta)” i którego sok, jak ostrzega, może wywoływać reakcje alergiczne; rabarbar ozdobny, za jego liście długości 60–90 cm; oraz rodgersje.³ Barszczu olbrzymiego nie sprzedaje się w Ontario od czasu, gdy w 2010 roku uznano go za chwast szkodliwy, zauważa poradnik, ale ogrodnicy wciąż mogą przekazywać go dalej przez wymiany roślin lub nasion.³ Do 2020 roku program rozdał 73 000 poradników i 6350 paczek nasion rodzimych roślin.²⁶

Poradnik dla Kolumbii Brytyjskiej (2013) wymienia bez niebieski (Sambucus cerulea), rodzimy krzew lub niewielkie drzewo o wysokości 5–10 m z płaskimi baldachogronami białych kwiatów; Ligularia dentata; rodgersje i astilboides tarczowaty (Astilboides tabularis); oraz cztery gatunki Angelica rodzime dla tej prowincji.¹⁸ Firma zajmująca się architekturą krajobrazu w Ontario poleciła rodzimy cow parsnip, Heracleum maximum, jako podobny z wyglądu, „lecz bez niebezpiecznego soku”;²⁷ poradnik Ontario dotyczący zwalczania barszczu olbrzymiego podaje, że kontakt z cow parsnip wywołuje podobne skutki.¹³

Stany Zjednoczone

W Stanach Zjednoczonych, gdzie barszcz olbrzymi jest federalnym chwastem szkodliwym, Morton Arboretum w Illinois poleca w jego miejsce sadziec przerośnięty (Eutrochium perfoliatum), za podobny kwiatostan i pokrój, a Johnson Creek Watershed Council w Oregonie wskazuje pęcherznicę główkową (Physocarpus capitatus), rodzimy krzew o białych kwiatach.²⁸²⁹³⁰ Nowy Jork zaleca po usunięciu rośliny ponowne obsadzenie roślinami rodzimymi lub nieinwazyjnymi, a Maine — jak najszybsze wprowadzenie roślinności zastępczej po zabiegu herbicydem.³¹³²³³ Regionalne poradniki nieinwazyjnych roślin ogrodowych dla zachodniego Waszyngtonu i dla Oregonu nie wymieniają barszczu olbrzymiego.³⁴³⁵

Europa kontynentalna

W Belgii projekt LIFE AlterIAS (2010–2013, budżet 1 010 804 euro) zauważył, że rodzime odpowiedniki roślin inwazyjnych są rzadko dostępne, i zamiast nich zaproponował rodzime gatunki o podobnej funkcji.³⁶⁴ Jego broszura z 2012 roku zestawia barszcz olbrzymi, jako roślinę rabaty kwiatowej, z kozłkiem — który opisuje jako atrakcyjny dla zapylaczy i w jednym miejscu nazywa Valeriana officinalis, a w innym V. repens; do takich rabat oferuje też orlika, tojad, naparstnicę, dziewannę drobnokwiatową i inne rośliny rodzime.⁴

Szwajcarska lista z 2007 roku, sporządzona przez Andreasa Gigona z ETH Zürich dla Szwajcarskiej Komisji Ochrony Dzikich Roślin, proponuje rodzime Angelica sylvestris, Peucedanum verticillare i Molopospermum peloponnesiacum oraz nierodzime Angelica archangelica i Rheum palmatum, dobrane tak, by możliwie najdokładniej przypominały barszcz olbrzymi zastosowaniem, rozmiarem, formą, liśćmi, barwą i porą kwitnienia. Czy dawało się je kupić, nie było kryterium.⁵

Kodeks postępowania w ogrodnictwie Rady Europy i Europejskiej i Śródziemnomorskiej Organizacji Ochrony Roślin (EPPO) obejmuje praktykę „Udostępniać zamienniki dla roślin inwazyjnych”, co, jak podaje, daje też handlowi „innowacyjny i ekologiczny wizerunek”. Ostrzega, że same zamienniki mogą stać się inwazyjne i mogą nie pasować do innego kraju, a wśród jego przykładów nie ma barszczu.¹¹

Po zwalczaniu

Zob. też: Zwalczanie barszczu Mantegazziego § Po zwalczaniu

Ziemia oczyszczona z barszczu olbrzymiego zostaje goła i podatna na erozję oraz ponowną inwazję. Podręcznik Dobrych Praktyk zaleca przywrócenie jej zwykłego użytkowania, przede wszystkim uprawy polowej lub gospodarki łąkowej, z rośliną okrywową chroniącą glebę.¹ Modele projektu Giant Alien wykazały, że zwalczanie musi trwać około pięciu lat lub dłużej, przy dużej intensywności, inaczej populacje się odradzają.¹⁵

Podręcznik Dobrych Praktyk

Zalecenia podręcznika pochodzą z eksperymentów na dawnych polach kiszonkowych barszczu Sosnowskiego, zarośniętych po porzuceniu uprawy i spadku wypasu. Na takiej ziemi zaleca on glifosat wiosną i głęboką orkę trzy tygodnie później, co niemal całkowicie zatrzymuje kiełkowanie, a potem trawy wysiane gęsto, 4000 wschodzących siewek na metr kwadratowy: konkurencyjne, gęste, znoszące koszenie gatunki rodzime, takie jak Dactylis glomerata z Festuca rubra, lub Lolium perenne z F. rubra i Poa pratensis.¹ Nad brzegami rzek nie stosuje się herbicydu: rośliny kosi się wiosną, trawę sieje ręcznie w wyższej dawce, a darń kosi się często. Na piaszczystych terasach zalewowych, gdzie powodzie pozostawiają w darni nasiona barszczu, podręcznik odradza siew w ogóle.¹

Trawy, które zadomawiają się same, jeśli często koszone, również tworzą konkurencyjną darń, która staje się bardziej zróżnicowana w miarę pojawiania się rodzimych roślin dwuliściennych; ziemię można wtedy przeznaczyć pod uprawę lub rekreację. Drzewa są szczególnym rodzajem rośliny okrywowej: buk dobrze zacienia wysokie barszcze, jodły, olchy i wierzby gorzej.¹ Podręcznik przedkłada strategię zintegrowaną, ocenianą pod kątem „skuteczności, ekologii i ekonomii”, nad jakąkolwiek pojedynczą metodę, i stwierdza, że siew i sadzenie wysokich barszczy inwazyjnych w ogrodach, parkach i otwartym krajobrazie „powinny być zakazane”.¹

Łotwa

Metodę wypróbowano na Łotwie w ramach projektu Giant Alien. Na polu rolnika w Parku Narodowym Gauja, nieuprawianym od pięciu lat i niosącym 25–30 roślin barszczu Sosnowskiego na metr kwadratowy, poletka obsiano 13 maja 2003 roku w dawce 4000 skiełkowanych nasion na metr kwadratowy mieszankami z podręcznika.³⁷ Większość barszczu pochodziła z nasion, nie z ocalałych korzeni. W doświadczeniu z 2004 roku, z glifosatem 6 maja, orką na głębokość 24 cm 30 maja i siewem 1 czerwca, nie odnotowano żadnego barszczu Sosnowskiego. Herbicyd w młodej darni zmniejszał jej różnorodność; koszenie nie.³⁷

Łotewska broszura rządowa z 2007 roku powtarza mieszanki i dawkę z podręcznika.⁶ Na ziemi zrekultywowanej w gminie Barkava orka i pierwszoroczna uprawa życicy wielokwiatowej, rzodkwi oleistej lub gryki pozostawiły 5–10 procent roślin barszczu, po czym następowały jęczmień i pszenica jara. Broszura zaleca nawóz zielony, a potem uprawy na zielonkę lub kiszonkę koszone w czerwcu, i ostrzega, że jeśli ziemia nie będzie nadal zarządzana w kolejnych latach, pieniądze wydane na zwalczanie są zmarnowane.⁶

Québec

W eksperymencie w Ogrodzie Botanicznym w Montrealu nasiona barszczu rozsiano na 48 poletkach obsianych pięcioma mieszankami nasion lub pozostawionych bez siewu. Kiełkowanie było najwyższe na poletkach bez siewu; mieszanka handlowa zdominowana przez trawy dała najniższe, i żadna siewka barszczu nie przeżyła w niej. Im więcej okrywy, tym mniej barszczu kiełkowało, przeżywało i rosło.³⁸³⁹ Mieszankę bogatą w Eupatorium uwzględniono, ponieważ badaczka widziała mniej barszczu tam, gdzie rósł sadziec.³⁸ Praca dyplomowa wnioskowała, że mieszanka złożona głównie z traw, szybko tworząca gęstą okrywę, ma dobry potencjał dla renaturyzacji.³⁸ Szwedzki przegląd z 2025 roku, odczytując to badanie jako dowód szczególnej skuteczności nawłoci kanadyjskiej, odnotował ironię, że sama ta roślina uznawana jest w Szwecji za inwazyjną.⁴⁰

Rosja

Przegląd 35 rosyjskich zestawów zaleceń z lat 2004–2024 wykazał, że najczęściej zalecano zabiegi chemiczne, następnie koszenie — w 29 — oraz środki agrotechniczne — w 26 — o których mówiono, że przywracają porzucone grunty rolne do użytku. Połowa zaleceń obejmowała też wątpliwe metody, takie jak wypalanie, solenie korzeni lub produkty naftowe.⁷ Kontrakty pokazują, za co faktycznie płacono. Spośród 475 kontraktów publicznych w 2024 roku kopanie, środki agrotechniczne i siew trawy pojawiły się w 3 procentach. Jeden kontrakt, na 0,8 ha za 1,772 mln rubli, łączył koszenie, orkę i siew trawy; 289, na 21 553 ha za 242,6 mln rubli, opłaciło wyłącznie herbicyd.⁷289 na oprysk, jeden na siew W sumie potraktowano około 42 000 ha w 33 regionach za około 650 mln rubli, a koszenie, po 24 800 rubli za hektar, kosztowało 1,7 raza więcej niż herbicyd.⁷

Kurgalski Rezerwat Przyrody w obwodzie leningradzkim, przez którego południową część biegnie gazociąg Nord Stream 2, oczyszczono kopaniem. Nord Stream 2 AG zamówiła badanie tego, jak barszcz dostał się do rezerwatu, i opłaciła trzy lata usuwania przez najętych robotników.⁴¹rurociąg zapłacił za pielenie Dwa poletka łąkowe skoszono następnie maszynowo i obsiano kostrzewą łąkową, stokłosą bezostną i wiechliną łąkową. Autorzy podają, że roślina została z rezerwatu wyeliminowana.⁴¹

Kilka rosyjskich metod jest opatentowanych, między innymi siew trawy przez agrowłókninę ułożoną pod glebą oraz dwukrotne koszenie, oprysk i siew traw z koniczyną czerwoną trzy tygodnie później.⁴²⁴¹ Przegląd takich metod wykazał, że samo koszenie jest skuteczne tylko w 5,2–12,1 procent, i nazwał gęstą darń z wysianych traw metodą ekologicznie czystą i dość skuteczną.⁴² Inny przegląd proponuje trawy darniowe wysiewane w dawce 150 kg na hektar, słonecznik bulwiasty — sam inwazyjny — i rutwicę wschodnią (Galega orientalis) jako konkurentów, a na nieużytkach świerk lub sosnę zwyczajną.⁴³

W pierwszym sezonie doświadczenia polowego w obwodzie moskiewskim w 2024 roku głęboka orka zabiła 78 procent roślin, koszenie 50 procent, a preparat glifosatowy 97 procent. Wysianym konkurentom, między innymi łubinowi, lucernie i rutwicy wschodniej, brakowało światła pod barszczem; tylko słonecznik bulwiasty rósł mimo to. Autorzy uznali herbicydy za najdroższą metodę pod względem kosztów bezpośrednich, a uprawę mechaniczną za najtańszą, i planowali dodać ostropest plamisty i rdestowiec sachaliński w 2025 roku.⁴⁴⁴⁵

Polska

Polskie wytyczne urzędowe z 2014 roku, opracowane przez fundację „Palący Problem – Heracleum” dla Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska, zalecają rewegetację w gęstości i z mieszankami z podręcznika, ponieważ usunięcie zwartego łanu często niszczy całą pokrywę roślinną; każda strategia, jak podają, powinna ją uwzględniać.⁸ Ich wzorcowy przetarg kończy się „fazą karencyjną”, w której odtwarza się konkurencyjną roślinność rodzimą, a ziemię utrzymuje się w użytkowaniu, na przykład przez stały wypas.⁸

Koszt

Na Łotwie, w cenach z 2005 roku, pierwszy rok zwalczania średnio gęstego łanu kosztował 38–100 łatów za hektar przy koszeniu ciągnikiem, 47–62 przy dwóch zabiegach glifosatem i 87–126 przy uprawie gleby; metoda zintegrowana kosztowała 247–312 łatów, z czego siew trawy stanowił 120–150 (rys. 1). Kosztowała więc od czterech do sześciu i pół raza więcej niż zwalczanie chemiczne, a sam siew od dwóch do trzech razy więcej.⁶

████▒▒▒▒▒▒                          38–100
█████▒                               47–62
█████████▒▒▒▒                       87–126
· · · · · · · · · · · · · · · · ·
████████████▒▒▒                    120–150
█████████████████████████▒▒▒▒▒▒    247–312
+---------+---------+---------+--
0        100       200       300

Niemieckie badanie kosztów i korzyści uwzględniło renaturyzację w cenie zwalczania chemicznego, z mieszanką nasion złożoną w około 70 procentach z traw i 30 procentach z ziół, wysiewaną w dawce 4000 nasion lub 20 g na metr kwadratowy. Oszacowało ono minimalny koszt wytępienia rośliny w Niemczech w ciągu dziesięciu lat na 3,47 mln euro, lub 6,25 mln euro przy dwóch ponownych inwazjach, wobec korzyści szacowanych na podstawie deklarowanej gotowości do zapłaty na 238 mln euro rocznie, lub 59,5 mln euro po skorygowaniu o zawyżenie.⁹

Wypas

Zob. też: Zwalczanie barszczu Mantegazziego § Wypas

Wypas może przetrwać jako sposób użytkowania ziemi dłużej niż samo zwalczanie. Polskie wytyczne kończą swój wzorcowy przetarg stałym wypasem, a łotewska broszura nazywa uprawy pastewne lub wypas najbardziej opłacalnym użytkowaniem zaatakowanej ziemi podczas zwalczania.⁸⁶ Według Podręcznika Dobrych Praktyk, wypas jest tani tam, gdzie duże obszary da się ogrodzić, i z czasem tworzy gęstą darń gatunków znoszących wypas, pozostawiającą siewkom niewiele miejsca. Zwierzęta gospodarskie potrzebują czasu, by przyzwyczaić się do barszczu, ale potem go preferują.¹ Przykład podręcznika z Danii, 111 800 roślin na 9,18 ha wzdłuż potoku Seest Mølleå, wycenił stalowe ogrodzenie dla owiec, w cenach z 2002 roku, na 2107 euro rocznie, nie licząc zwierząt ani pracy, wobec kosztów pierwszego roku 20 196 euro za dwa zabiegi herbicydem, nie licząc chemikaliów, i 36 894 euro za wycinanie korzeni. Dla dużej kolonii szacuje on 1000 godzin rocznie na przeglądanie i przenoszenie 170 owiec między dziesięcioma obszarami.¹

W Szkocji Scottish Invasive Species Initiative wypasała owce od 2019 do 2022 roku na 7 ha nadrzecznego zagajnika koło Macduff, nad rzeką Deveron. Pierwsze stado, 25 owiec, wypasło teren nadmiernie. Liczbę owco-dni zmniejszono następnie z 5076 w 2019 roku do 1326 w 2021, a presję wypasu z 0,3 do 0,07 sztuki dużej na hektar rocznie do 2022 roku, bez utraty kontroli; w 2021 roku liczba roślin barszczu spadła o 95 procent między kwietniem a wrześniem.⁴⁶⁴⁷ Inicjatywa zaleca wypas od początku maja do połowy sierpnia, przy niskim obciążeniu, wciąż jednak wycinając w lipcu wszelkie główki kwiatowe.⁴⁷ Herbicyd był dla inicjatywy „alternatywną metodą zwalczania”: w przeciwieństwie do glifosatu wypas pozostawia runo na miejscu, jako barierę dla nowych siewek.⁴⁸stado utrzymuje to, co oczyszcza

W Polsce jedyne pastwisko w zaatakowanej wsi Górki nie miało kwitnącego barszczu, według niepublikowanych danych fundacji, która napisała krajowe wytyczne.⁸ Na Łotwie bydło mięsne na gospodarstwie w gminie Zaube zjadało roślinę i nie dopuszczało jej do kwitnienia, choć inne źródło utrzymywało, że żadne zwierzę nie je jej na świeżo.⁶ Rosyjski przegląd uznaje wypas krów, kóz i owiec za nieszkodliwy dla środowiska, ale odnotowuje zmiany chorobowe na wymionach i głowach bydła mlecznego na zaatakowanym pastwisku oraz różowawe mleko od krów z uszkodzonymi wymionami.⁴³ Żadne opublikowane badanie, według szwedzkiego przeglądu, nie sprawdziło bydła, kóz ani świń jako metody zwalczania.⁴⁰

Szacunki potrzebnego czasu różnią się: dwa lata na zmniejszenie łanu i pięć na jego wyeliminowanie, według EPPO cytowanego przez polskie wytyczne; zwykle pięć do dziesięciu lat, według Buttenschøna i Nielsena cytowanych w szwedzkim przeglądzie, który przywołuje też duńskie stanowisko, gdzie siedem lat wypasu owiec wyczerpało bank nasion; i co najmniej dziesięć lat, według niemieckiego badania kosztów i korzyści oraz ukraińskiego przeglądu.⁸⁴⁰⁹⁴⁹ W Maine wypas podobno pomaga, ale zwykle tłumi roślinę, zamiast ją niszczyć.³³

Dla pszczół i na paszę

Pszczelarze cenili barszcz olbrzymi za obfitość kwiatów i często rozsiewali jego nasiona; ich zainteresowanie osłabło po ostrzeżeniach przed rośliną z połowy XX wieku.⁵⁰ W Niemczech prawdopodobnie wysiewali go do środowiska naturalnego.⁵¹ Belgijska broszura z 2012 roku wciąż opisuje go jako roślinę miododajną wysoko cenioną w pszczelarstwie.⁴ W Polsce w latach 70. i 80. barszcz Sosnowskiego promowano jako wysokoplenną roślinę pastewną i nowe źródło nektaru, a jego nasiona krążyły wśród pszczelarzy i były wysyłane pocztą.⁸ Rosyjska praca z 2024 roku przypisuje mu do 300 kg miodu z hektara „według danych z literatury”, nie cytując żadnego badania źródłowego.⁴⁵

Dowody dotyczące pszczół wskazują w obie strony. Na 34 stanowiskach w południowej Polsce pszczoły miodne były nawet czterokrotnie liczniejsze na silnie zaatakowanych poletkach niż na niezaatakowanych, kosztem innych zapylaczy.⁵² Badanie z obwodu pskowskiego wymienia łąki zarośnięte tą rośliną, obok zamierania lip i utraty kwitnących ziół na rzecz herbicydów, wśród przyczyn uboższej bazy pożytkowej dla pszczół, nie mierząc jednak jej udziału.⁵³ Listy zamienników pisane są dla ogrodników, nie dla pszczelarzy: belgijski zamiennik, kozłek, opisywany jest jako atrakcyjny dla zapylaczy, a trzy z osiemnastu brytyjskich zamienników noszą oznaczenie RHS dla zapylaczy, podczas gdy uprawy proponowane w Rosji jako konkurencja dla barszczu proponuje się jako konkurentów, nie jako pożytek dla pszczół.⁴²⁴⁵

Sam barszcz Sosnowskiego uprawiano na kiszonkę, z czego zrezygnowano, według rosyjskiego przeglądu, z powodu gorzkiego smaku i zapachu, jakie nadawał mleku i mięsu, oraz szkód, jakie wyrządzał rozrodczości zwierząt;⁴³ w Estonii pod koniec lat 80. wciąż rozmnażano go jako dobrą roślinę pastewną.⁵⁰ Pierwszymi uprawami na zrekultywowanej ziemi łotewskiej były życica wielokwiatowa, rzodkiew oleista i gryka, a potem jęczmień i pszenica jara.⁶ Rosyjskie prace proponują dziś rutwicę wschodnią, która, podobnie jak barszcz, pochodzi z Kaukazu, wraz z łubinem, nostrzykiem, lucerną, amarantusem i gorczycą białą, jako uprawy konkurujące z nim.⁴⁵⁴³

Projekt Giant Alien

Giant Alien był projektem Piątego Programu Ramowego Unii Europejskiej, o pełnym tytule „Giant hogweed (Heracleum mantegazzianum) a pernicious invasive weed: developing a sustainable strategy for alien invasive plant management in Europe” [Barszcz olbrzymi — zgubny chwast inwazyjny: opracowanie zrównoważonej strategii zarządzania obcymi roślinami inwazyjnymi w Europie]. Trwał od 1 stycznia 2002 do 30 kwietnia 2005 roku, kosztując łącznie 2 934 773 euro, z czego UE wniosła 1 721 459 euro, a koordynował go Królewski Uniwersytet Weterynaryjny i Rolniczy w Hørsholm, w Danii.⁵⁴ Jego rozmiar podawany jest rozmaicie: ponad 40 naukowców z siedmiu krajów według podręcznika, 37 badaczy z ośmiu instytucji na jego stronie internetowej; podręcznik i CORDIS wymieniają też różnych partnerów.¹⁵⁵⁵⁴ Jego celem było wypracowanie zrównoważonej strategii zwalczania rośliny, mogącej służyć za wzór dla innych gatunków inwazyjnych.⁵⁵

Projekt wydał Podręcznik Dobrych Praktyk (2005), wydrukowany w 2000 egzemplarzy i opublikowany w ośmiu językach, oraz monografię Ecology and Management of Giant Hogweed (2007), i wymienił rewegetację wśród swoich wykorzystywalnych rezultatów.¹¹⁵⁵⁶ Nie znalazł odpowiedniego czynnika do klasycznego zwalczania biologicznego — wniosek, który jego raport końcowy nazwał „zaskakującym i bardzo nietypowym dla projektu zwalczania biologicznego chwastu” — i stwierdził, że zwalczanie biologiczne patogenami zostało „niezamierzenie zablokowane” przez sformułowanie unijnej dyrektywy 91/414 (zob. Hipoteza uwolnienia od wrogów naturalnych § Poszukiwanie zwalczania biologicznego).¹⁵

Kodeksy i prawo

Kodeksy dobrowolne

Brytyjski Horticultural Code of Practice, opublikowany w 2005 roku i zrewidowany w 2011, nakazuje dostawcom „dostarczać zamienniki dla roślin inwazyjnych”. Jego naruszenie nie jest przestępstwem, choć sąd musi je wziąć pod uwagę.¹⁰ Opracowała go grupa robocza Defra, szkockiego rządu, walijskiego rządu, Gardening Which?, RHS, National Trust, Plantlife International i Kew, wraz z trzema stowarzyszeniami branżowymi: Garden Centres Association, Horticultural Trades Association i Ornamental and Aquatic Trades Association.¹¹ Kanadyjskie poradniki Grow Me Instead powołują się na australijski program Grow Me Instead Nursery and Garden Industry Australia.³

Europejski kodeks Rady Europy i EPPO, opublikowany po raz pierwszy w 2009 roku, opiera się na samoregulacji. Jego powody, jak wyjaśnia, są takie, że handel zajmuje się głównie towarami nieistotnymi, że równie atrakcyjne rośliny nieinwazyjne można często zastosować zamiast nich, oraz że „groźba wzmożonej regulacji rządowej może działać jako motywacja”.¹¹to groźba reguluje Podaje, że RHS zakazało wystawcom sprzedawania lub pokazywania barszczu olbrzymiego na swoich wystawach od 2004 roku, i że sprzedawcy roślin w Pikardii podpisali dobrowolną kartę wycofania go ze sprzedaży w ciągu sześciu miesięcy.¹¹ W Belgii dobrowolny kodeks uruchomiony w 2011 roku, którego sygnatariusze zgadzają się nie sprzedawać ani nie sadzić 28 gatunków, w tym barszczu olbrzymiego, miał po dwóch latach ponad 1000 zwolenników, w tym szacunkowo 10–30 procent profesjonalistów zrzeszonych w federacjach. Jego raport porównuje 56 procent profesjonalistów szkółkarskich, którzy o nim słyszeli, z 7 procentami amerykańskich szkółkarzy, którzy słyszeli o kodeksach z St. Louis trzy lata po ich ratyfikacji.³⁶⁵⁷

Obowiązki właścicieli ziemi

W Anglii i Walii sadzenie barszczu olbrzymiego lub doprowadzanie w inny sposób do jego wzrostu w środowisku naturalnym jest przestępstwem, lecz posiadanie go w ogrodzie już nie.⁵⁸²² Od 12 kwietnia 2015 roku władza może wymagać jego zwalczania poprzez porozumienie lub nakaz kontroli gatunku i, według RHS, wykonać prace samodzielnie i odzyskać koszty.⁵⁹²² Na Łotwie właściciele muszą zgłaszać zasiedlenia, realizować plan zwalczania i monitorować ziemię przez pięć lat, a kwitnąca roślina z rozwiniętym baldachem liczy się jako dowód, że zwalczania nie przeprowadzono.¹² W Rosji posiadacze ziemi mają obowiązek niszczyć rośliny „niebezpieczne inwazyjne” od 1 marca 2026 roku,¹⁴ a w Ontario właściciele, których szkodliwe chwasty szkodzą gruntom rolnym, odpowiadają za ich zwalczanie i jego koszt.¹³ Szwedzcy właściciele są co do zasady zobowiązani do działania, lecz nie przyjęto żadnego programu zarządzania barszczem olbrzymim, ponieważ Naturvårdsverket, agencja ochrony środowiska, uznała prawo za niejasne co do tego, jakie miały być środki i kto był za nie odpowiedzialny.⁴⁰

Polskie prawo w 2014 roku zakazywało świadomego posiadania lub uprawy barszczy kaukaskich, lecz nie nakładało na właścicieli obowiązku ich niszczenia: właściciel, który wykazał, że nie wiedział o roślinach, unikał odpowiedzialności, przez co zwykłe zaniedbanie nie mogło być karane.⁸niewiedza była obroną Od 2 sierpnia 2017 roku barszczu olbrzymiego nie wolno wprowadzać do obrotu, uprawiać ani trzymać w Unii Europejskiej.⁶⁰⁶¹

Zwalczanie na prywatnej ziemi wymaga zgody. Ekipy w Nowym Jorku muszą uzyskać pozwolenie właściciela, by wejść na prywatną ziemię i ją potraktować; w 2023 roku 126 czynnych stanowisk pozostało bez monitoringu lub zwalczania, w 84 procentach z braku kontaktu z właścicielem lub pozwolenia, a na 33 pozwolenia odmówiono.⁶²roślina nie potrzebuje pozwolenia W Tromsø barszcz perski był częściej zwalczany lub nieobecny na zamieszkanych działkach, zwłaszcza tych zamieszkanych przez samych właścicieli, a rzadziej na działkach zarządzanych wspólnie przez kilka gospodarstw domowych.⁶³

Programy publiczne i prywatne pieniądze

Nowojorski Giant Hogweed Program, działający od 2008 roku, naliczył 1369 stanowisk wytępionych do 2024 roku i jest finansowany częściowo z Environmental Protection Fund stanu Nowy Jork oraz US Forest Service.⁶⁴ Mieszkańców Catskills prosi się, by nie zwalczali rośliny samodzielnie: zrobi to za nich regionalne partnerstwo lub personel stanowy, „za darmo”.⁶⁵ W Polsce w 2014 roku budżety gmin na zwalczanie opisywano jako dopasowane do ograniczonych środków, nie do potrzeb.⁸ Część tych pieniędzy jest prywatna. Brytyjskie broszury opłacają spółki wodociągowe,² a oczyszczenie Kurgalskiego Rezerwatu Przyrody — Nord Stream 2 AG.⁴¹

Zobacz też

• Zwalczanie barszczu Mantegazziego § Po zwalczaniu
• Zwalczanie barszczu Mantegazziego § Wypas
• Hipoteza uwolnienia od wrogów naturalnych § Poszukiwanie zwalczania biologicznego
• Barszcz Sosnowskiego
• Bank nasion
• Planowane wytępienie