Z dzisiejszego artykułu na medal
Barszcz Mantegazziego to potoczna nazwa kilku gatunków wysokich, inwazyjnych roślin z rodzaju Heracleum, wprowadzonych do Europy w XIX i XX wieku jako ozdobne osobliwości, a później jako wysokoplenna pasza. Dojrzała roślina osiąga do pięciu metrów wysokości i wysiewa dziesiątki tysięcy nasion, w większości ze swojego najwyższego baldachu. Jej sok jest nieszkodliwy w ciemności, lecz parzy skórę później wystawioną na światło, a ścięcie rośliny bez usunięcia korzenia tylko zachęca ją do powrotu z większą liczbą główek. Trwałe zwalczanie atakuje korzeń, trwa aż do wyczerpania banku nasion i jest prowadzone naraz w całej zlewni. (Cały artykuł…)
Baldach to kwiatostan, w którym szypułki kwiatowe wyrastają z jednego punktu, jak żebra parasola. U barszczu olbrzymiego baldachy tworzą hierarchię do czterech rzędów. Baldach szczytowy, jeden na około dwadzieścia osiem, otwiera się pierwszy i zawiązuje niemal połowę nasion rośliny, i to najcięższych; baldachy najniższego rzędu zawiązują niemal żadnych i służą jako dawcy pyłku. Mierzona krzywą Lorenza i współczynnikiem Giniego, narzędziami zapożyczonymi z ekonomii, nierówność między baldachami jednej rośliny jest większa niż nierówność dochodów w jakimkolwiek kraju według najnowszych szacunków. Często cytowana liczba 100 000 nasion na roślinę okazuje się policzona z kwiatów. (Cały artykuł…)
Furanokumaryny to związki roślinne, które nie działają w ciemności, a wiążą się z DNA w świetle ultrafioletowym. Sprawiają, że sok barszczu parzy; oczyściły łuszczycę w pierwszej fotochemioterapii, w 1974 roku; i stoją za efektem grejpfrutowym, odkrytym przypadkiem w 1989 roku, który zmienia działanie ponad 85 leków. Gąsienice wykształciły enzymy rozkładające je, a rośliny odpowiedziały nowymi, wygiętymi cząsteczkami, z którymi te enzymy radzą sobie gorzej: wyścig zbrojeń, za który płacą obie strony. (Cały artykuł…)
Barszcz Sosnowskiego to barszcz olbrzymi z Kaukazu, sadzony w całym Związku Radzieckim od 1947 roku jako wysokoplenna roślina kiszonkowa; tylko w latach 1962–1966 do niemal 1500 gospodarstw trafiło 5500 kg nasion nowych roślin kiszonkowych. Parzył robotników, którzy go dotykali, i psuł smak mleka krów, które go jadły. Uprawę zaniechano w latach 80., a w latach 90., gdy porzucano pola, roślina rozprzestrzeniła się bez kontroli. W 2012 roku jej odmianę skreślono z rejestru państwowego jako taką, która straciła użyteczność gospodarczą; od 2015 roku oficjalnie jest chwastem. (Cały artykuł…)
Bank nasion to rezerwa żywych nasion w glebie. U barszczu olbrzymiego niemal cała leży w górnych pięciu centymetrach i przeżywa każdą widoczną roślinę: 8,8 procent zakopanych nasion przeżywa rok, 1,2 procent trzy lata, a jedna dziesiąta procenta — siedem. Nawet to jest jakieś dwadzieścia nasion z pojedynczej rośliny, dość, by zacząć od nowa. Program ocenia się nie po roślinach, które usuwa, lecz po latach bez wysiewu. (Cały artykuł…)
Hipoteza uwolnienia od wrogów naturalnych głosi, że najeźdźcy rozkwitają, bo zostawili wrogów w domu. Przetestowana na barszczu olbrzymim na początku lat 2000., w dużej mierze zawiodła: roślina nie ma nigdzie własnych wrogów, a niemal każdy kandydat do jej biologicznego zwalczania okazywał się jeść też pasternak. W dłuższej perspektywie łany jednak podupadają: po około trzydziestu latach zmiany we własnej glebie zwracają się przeciwko nim. (Cały artykuł…)
Faza lag to czas, jaki najeźdźca spędza pozornie bezczynnie, zanim wybuchnie. Barszcz olbrzymi czekał w europejskich ogrodach przez większość stulecia; potem zmienił się krajobraz, a jego zasięg zaczął podwajać się co dziewięć do czternastu lat. W całej Europie dzisiejsze gatunki obce lepiej odzwierciedlają gospodarkę roku 1900 niż roku 2000 — spuściznę zwaną długiem inwazyjnym. (Cały artykuł…)
Barszcz perski to wieloletni barszcz o dwóch życiach. W Iranie jego suszone owoce to przyprawa golpar, zbierana z dziko rosnących roślin i wpisana przez Fundację Slow Food na listę żywności zagrożonej. W północnej Norwegii jest palmą z Tromsø, nazwą odnotowaną po raz pierwszy wśród okupujących wojsk w 1944 roku: symbolem miasta, które nazwało jej imieniem rewię, nagrodę filmową i dom seniora, oraz chwastem bardzo wysokiego ryzyka, którego import, uwalnianie i sprzedaż są zakazane. Owoce importowane z Iranu sprzedaje się w norweskich sklepach po cenie, zdaniem Artsdatabanken, zbyt wysokiej, by ktokolwiek zechciał je zasiać; krajowa ocena z 2018 roku nie znalazła możliwości pozbycia się rośliny na północy w obrębie obecnego interglacjału. (Cały artykuł…)
Barszcz zwyczajny to rodzimy barszcz europejskich łąk i miedz oraz gatunek typowy swojego rodzaju: barszcze olbrzymie wzięły od niego swoje nazwy. Jego młode liście fermentowano na kwaśną zupę, barszcz, którą w XVII wieku podawano profesorom krakowskim w każdą środę Wielkiego Postu; w XVIII wieku stała się potrawą biedoty, a burak przejął jej miejsce i nazwę. Krzyżówki z olbrzymem udają się tylko w jedną stronę i dają niemal bezpłodne hybrydy; jeśli jakieś geny płyną, płyną od olbrzyma do rośliny rodzimej. (Cały artykuł…)
Efekt hydry to paradoks, w którym zabijanie większej liczby osobników prowadzi do większej populacji. Barszcz olbrzymi pokazuje kompensację, na której się opiera: ściąć baldach szczytowy, a roślina zawiąże tyle samo nasion co przedtem, z główek, które wyrosną w jego miejsce; ściąć każdy baldach, a niemal połowa roślin zakwitnie ponownie tego samego lata. Tylko zniszczenie korzenia przerywa ten cykl, jak przekonał się Jolaos, gdy przypalał szyje Hydry. (Cały artykuł…)
Ostatnio wyróżnione: Baldach · Furanokumaryny · Barszcz Sosnowskiego
Na bieżąco
- Hogversity otwiera trzy nowe ćwiczenia terenowe: przegląd gleby, ćwiczenie akumulacyjne i obronę działek.
- Federalna ustawa w Rosji zobowiązuje teraz posiadaczy ziemi do niszczenia niebezpiecznych roślin inwazyjnych wymienionych przez ich region, pod groźbą utraty ziemi (zob. Barszcz Sosnowskiego).
- Wolontariusze z siedmiu sąsiednich zlewni kończą pierwsze skoordynowane oczyszczenie górnego biegu rzeki.
- Długoterminowe badanie wykazuje, że powtarzane koszenie wydłuża żywot poszczególnych roślin.
- Rada powiatowa proponuje dobrowolne wytyczne dla właścicieli ziemi; krytycy mówią, że środki „tylko przycinają wierzchołek”.
- Stowarzyszenie pszczelarzy lobbuje przeciwko usuwaniu barszczu wzdłuż kanału, powołując się na zbiory nektaru. Dyskusja trwa.
Nowość: czerwone flagi na Hogatlasie · karta terenowa · Hogversity w Telegramie
W toku: sezon wysiewu nasion · sezon cięcia korzeni zaczyna się w kwietniu
Ostatnio usunięte: łan przy Mill Lane (od 2019) · ścieżka wzdłuż kanału, wschód · bocznica kolejowa
Czy wiesz, że…
- … że ścięcie główki kwiatowej barszczu olbrzymiego może sprawić, że wyrośnie ich kilka więcej?
- … że u barszczu olbrzymiego jeden baldach na około 28 zawiązuje niemal połowę nasion, podczas gdy baldachy u dołu pełnią wyłącznie rolę dawców pyłku?
- … że niemal każdy owad testowany do biologicznego zwalczania barszczu olbrzymiego jadł też pasternak?
- … że związki, przez które sok barszczu parzy, stoją też za efektem grejpfrutowym, odkrytym przypadkiem w 1989 roku?
- … że barszcz Sosnowskiego skreślono z rosyjskiego rejestru odmian uprawnych za to, że stracił użyteczność gospodarczą?
- … że piętnaście lat, przez które nasiona barszczu mają rzekomo przeżywać w glebie, sięga jednego referatu konferencyjnego?
- … że gatunki obce Europy lepiej odzwierciedlają gospodarkę roku 1900 niż roku 2000, spuściznę zwaną długiem inwazyjnym?
- … że w 1883 roku pewien pisarz ogrodniczy radził, by nie pozwalać barszczom olbrzymim zmonopolizować terenu?
- … że spod korony dojrzałego łanu barszczu nic nie skapuje w dół?
- … że słowo radykalny pierwotnie znaczyło „dotyczący korzenia”?
- … że Linneusz wyjaśniał, iż nazwa Heracleum czci Heraklidesa, ojca Hipokratesa, a nie Heraklesa?
- … że barszcze olbrzymie na terenie Pałacu Buckingham okazały się, według dowodów DNA, bliższe barszczowi perskiemu?
- … że zupę barszcz po raz pierwszy gotowano z barszczu-rośliny i podawano krakowskim profesorom w każdą środę Wielkiego Postu?
- … że w Wielkiej Brytanii żołnierzyka czerwonego nazywa się żołnierzykiem barszczowym?
- … że nazwa palma z Tromsø pierwszy raz pojawia się w niemieckim przewodniku napisanym w 1944 roku dla okupujących wojsk?
- … że przyprawę golpar na amerykańskich lotniskach konfiskuje się jako nasiona uciążliwego chwastu?
- … że norweska ocena ryzyka z 2018 roku nie znalazła możliwości pozbycia się palmy z Tromsø na północy w obrębie obecnego interglacjału?
- … że łotewskie przepisy traktują kwitnący barszcz z rozwiniętym baldachem jako dowód, że właściciel ziemi nic nie zrobił?
- … że trzy dekady po tym, jak łotewski botanik nazwał barszcz Sosnowskiego „botanicznym jenotem”, Unia Europejska umieściła samego jenota na tej samej liście?
- … że gąsienice płozka baldaszkowca spędzają jedną trzecią czasu na przędzeniu i bronią swoich oprzędów jak terytorium?
- … że dziki pasternak w Ameryce stał się bardziej trujący, gdy dogonił go jego dawny wróg, płozek baldaszkowiec?
- … że otwory, które ćma wygryza w łodygach barszczu, przez miesiące mieszczą stonogi i skorki, a otwory przebite ręcznie sprawdzają się równie dobrze?
- … że w 2024 roku rosyjskie zamówienia publiczne opłaciły sam tylko herbicyd na 21 553 hektarach barszczu, a wysiew trawy — na 0,8 hektara?
- … że stado owiec wypasających barszcz olbrzymi nad rzeką Deveron zmniejszono w ciągu dwóch lat do około jednej czwartej liczby owco-dni, nie tracąc kontroli nad rośliną?
- … że europejski projekt, który szukał naturalnego wroga barszczu olbrzymiego, nazwał swoją porażkę w jego znalezieniu „zaskakującą”?
- … że na początku wojny domowej Cezar zabrał ze skarbca rzymskiego 1500 funtów sylfionu, razem ze złotem i srebrem?
- … że gdy podczas egzekucji Fokjona zabrakło szczwołu, kat nie chciał utrzeć więcej, dopóki nie zapłacono mu dwunastu drachm?
- … że odporny na choroby, wysokiej jakości seler jednej sieci sklepów spożywczych zawierał więcej furanokumaryn, związków, które sprawiają, że skóra parzy się w słońcu, niż inne marki?
- … że w 1886 roku podawano, że agawa amerykańska jest w Meksyku „zyskowną inwestycją”, gdzie jej właściciele ścinali kwitnący pęd i fermentowali sok?
- … że ścięcie liści barszczu olbrzymiego go nie zabija, lecz wydłuża mu życie, odwlekając jego jedyne kwitnienie?
- … że wachlarzowiec właściwy gromadzi w pniu skrobię przez 30 do 40 lat, po czym wydaje ją na coś, co nazwano „największym bukietem natury”?
Rocznice
- 2002 – Unijny projekt Giant Alien rozpoczyna poszukiwania sposobu na zwalczanie barszczu olbrzymiego. Nie znajdzie żadnego wroga naturalnego, którego dałoby się uwolnić.
- 2015 – Rosja usuwa barszcz Sosnowskiego ze swojego klasyfikatora produktów rolnych: dawna roślina kiszonkowa przestaje być uprawą.
Daty dostarcza Hogdata.
Dzisiejsza grafika na medal
Tablica I. Heracleum mantegazzianum, pokrój. Dojrzała roślina w końcowym, kwitnącym stadium, narysowana w stylu XIX-wiecznych tablic botanicznych i złożona w siedmiobitowym ASCII. Baldach szczytowy pokazano u góry; korzeń palowy, który przeżywa koszenie, poniżej linii gruntu.
Tablica: Hogweed Commons · wspólna własność (CC0) · SVG, 3 warianty
Tablica II. Baldach złożony. Promienie rozchodzą się z jednego punktu, każdy niosąc baldaszek drobnych białych kwiatów; baldach szczytowy barszczu olbrzymiego może osiągnąć 80 cm średnicy.
Tablica: Hogweed Commons · wspólna własność (CC0) · SVG, 3 warianty
Tablica III. Rozłupka, około sześć razy większa niż w naturze. Płaska, oskrzydlona połówka owocu, naznaczona maczugowatymi kanałkami olejowymi. Roślina zrzuca ich około dwudziestu tysięcy.
Tablica: Hogweed Commons · wspólna własność (CC0) · SVG, 3 warianty
Tablica IV. Cięcie korzenia. Korzeń palowy przecina się ostrym szpadlem poniżej korony: jedyna mechaniczna metoda, która zabija roślinę od razu.
Tablica: Hogweed Commons · wspólna własność (CC0) · SVG, 3 warianty
Tablica V. Cykl życiowy. Nasiono, rozeta trwająca od roku do pięciu lat, jednorazowe kwitnienie, deszcz nasion i śmierć. Bank nasion trwa dalej.
Tablica: Hogweed Commons · wspólna własność (CC0) · SVG, 3 warianty
Tablica VI. Sprzęt ochronny. Osłona twarzy albo gogle, wodoodporny syntetyczny kombinezon, długie rękawice naciągnięte na rękawy, gumowe buty. Sok przesiąka przez bawełnę.
Tablica: Hogweed Commons · wspólna własność (CC0) · SVG, 3 warianty
Tablica VII. Przebieg poparzenia. Bezbolesny kontakt, potem światło; zaczerwienienie po około 24 godzinach, pęcherze po 48, najgorsze po 72, i ciemne przebarwienia na tygodnie albo lata.
Tablica: Hogweed Commons · wspólna własność (CC0) · SVG, 3 warianty
Tablica VIII. Heracleum persicum, palma z Tromsø. Kilka łodyg z jednej korony i kopulaste baldachy, kwitnące rok po roku z tego samego korzenia.
Tablica: Hogweed Commons · wspólna własność (CC0) · SVG, 3 warianty
Inne działy Hogweed.org
- Kawiarenka
- Dyskusja o zasadach i praktyce.
- Dział informacji
- Zapytaj o roślinę, której nie potrafisz rozpoznać.
- Hogdata
- Dane ustrukturyzowane, wolne dla każdego (api.hogweed.org).