Uit het uitgelichte artikel van vandaag
Reuzenberenklauw is de gangbare naam voor verscheidene soorten hoge, invasieve planten uit het geslacht Heracleum, in de negentiende en twintigste eeuw in Europa geïntroduceerd als sierplant en later als hoogproductief veevoer. Een volgroeide plant wordt tot vijf meter hoog en verspreidt tienduizenden zaden, de meeste afkomstig van het bovenste scherm. Het sap is in het donker onschadelijk maar veroorzaakt brandwonden op huid die later aan licht wordt blootgesteld, en de plant terugsnoeien zonder de wortel te verwijderen zet hem alleen maar aan tot terugkeer met meer koppen. Blijvende bestrijding pakt de wortel aan, gaat door tot de zaadbank is uitgeput, en wordt over hele stroomgebieden tegelijk uitgevoerd. (Volledig artikel…)
Scherm is een bloemhoofd waarin de bloemstelen vanuit één punt ontspringen, als de baleinen van een parasol. Bij de reuzenberenklauw vormen de schermen een hiërarchie van tot vier orden. Het eindscherm, één op ongeveer achtentwintig, opent als eerste en zet bijna de helft van het zaad van de plant, en het zwaarste; de schermen van de laagste orde zetten vrijwel niets en dienen als pollendonor. Gemeten met de Lorenzcurve en de Gini-coëfficiënt, instrumenten geleend van de economie, is de ongelijkheid tussen de schermen van één plant groter dan die van het inkomen in welk land dan ook volgens de recentste schattingen. Het veelgeciteerde cijfer van 100.000 zaden per plant blijkt te zijn geteld vanuit bloemen. (Volledig artikel…)
Furanocoumarinen zijn plantstoffen die in het donker niets doen en bij ultraviolet licht aan DNA binden. Ze doen berenklauwsap branden; ze genazen psoriasis in de eerste fotochemotherapie, in 1974; en ze zitten achter het grapefruit-effect, in 1989 bij toeval ontdekt, dat de werking van meer dan 85 geneesmiddelen verandert. Rupsen hebben enzymen ontwikkeld om ze af te breken, en de planten hebben geantwoord met nieuwe, geknikte moleculen die de enzymen minder goed aankunnen: een wapenwedloop die beide partijen iets kost. (Volledig artikel…)
Sosnowsky's berenklauw is een reuzenberenklauw uit de Kaukasus, vanaf 1947 aangeplant in de hele Sovjet-Unie als hoogproductief kuilvoedergewas; alleen al tussen 1962 en 1966 ging 5.500 kg zaad van de nieuwe voederplanten naar bijna 1.500 boerderijen. Hij verbrandde de arbeiders die ermee werkten en gaf de melk van de koeien die hem aten een bijsmaak. De teelt stopte in de jaren 1980, en in de jaren 1990, toen velden werden verlaten, verspreidde de plant zich ongeremd. In 2012 werd zijn ras van het staatsregister geschrapt wegens verlies van economisch nut; sinds 2015 is hij officieel een onkruid. (Volledig artikel…)
Zaadbank is de voorraad levend zaad in de bodem. Bij de reuzenberenklauw ligt vrijwel alles in de bovenste vijf centimeter, en hij overleeft elke zichtbare plant: 8,8 procent van het begraven zaad overleeft een jaar, 1,2 procent drie jaar, en een tiende van een procent zeven jaar. Zelfs dat zijn zo'n twintig zaden van één enkele plant, genoeg om opnieuw te beginnen. Een programma wordt niet beoordeeld op de planten die het verwijdert, maar op de jaren zonder zaadzetting. (Volledig artikel…)
Hypothese van de vijandontsnapping stelt dat indringers floreren omdat ze hun vijanden thuis hebben achtergelaten. Getoetst op de reuzenberenklauw in de vroege jaren 2000, viel de uitkomst grotendeels negatief uit: de plant heeft nergens eigen vijanden, en vrijwel elke kandidaat voor zijn biologische bestrijding bleek ook pastinaak te eten. Op de lange termijn nemen de groeiplaatsen echter af: na zo'n dertig jaar keren veranderingen in hun eigen bodem zich tegen hen. (Volledig artikel…)
Lagfase is de tijd die een indringer schijnbaar niets doende doorbrengt voordat hij explodeert. De reuzenberenklauw wachtte het grootste deel van een eeuw in de tuinen van Europa; toen veranderde het landschap, en zijn areaal begon elke negen tot veertien jaar te verdubbelen. In heel Europa weerspiegelen de huidige uitheemse soorten de economie van 1900 beter dan die van 2000, een erfenis die bekendstaat als invasieschuld. (Volledig artikel…)
Perzische berenklauw is een overblijvende berenklauw met twee levens. In Iran zijn zijn gedroogde vruchten de specerij golpar, in het wild verzameld en door de Slow Food Foundation opgenomen onder de bedreigde voedselproducten. In Noord-Noorwegen is hij de Tromsøpalm, een naam voor het eerst opgetekend bij de bezettingstroepen in 1944: een symbool van de stad, die er een revue, een filmprijs en een centrum voor ouderen naar heeft vernoemd, en een onkruid van zeer hoog risico waarvan de invoer, het vrijlaten en de verkoop verboden zijn. Uit Iran geïmporteerde vruchten worden in Noorse winkels verkocht voor een prijs die, volgens Artsdatabanken, te hoog is voor wie ook om ze te zaaien; de nationale beoordeling van 2018 zag geen mogelijkheid om de plant binnen het huidige interglaciaal in het noorden kwijt te raken. (Volledig artikel…)
Gewone berenklauw is de inheemse berenklauw van Europese weilanden en bermen, en de typesoort van zijn geslacht: de reuzenberenklauwen ontlenen hun naam aan hem. Zijn jonge bladeren werden gegist tot een zure soep, barszcz, die in de zeventiende eeuw elke woensdag in de vasten aan de hoogleraren van Krakau werd geserveerd; in de achttiende was het voedsel voor de armen geworden, en de rode biet nam zijn plaats en zijn naam over. Kruisingen met de reus lukken maar één kant op en leveren bijna steriele hybriden op; als er al genen stromen, stromen ze van de reus naar de inheemse plant. (Volledig artikel…)
Hydra-effect is de paradox waarbij het doden van meer individuen tot een grotere populatie leidt. De reuzenberenklauw toont de compensatie waarop dit berust: snijd het eindscherm af en de plant zet net zoveel zaad als voorheen, vanuit de koppen die in zijn plaats groeien; snijd elk scherm af en bijna de helft van de planten bloeit dezelfde zomer opnieuw. Alleen het vernietigen van de wortel doorbreekt de cyclus, zoals Iolaos ontdekte toen hij de halzen van de Hydra dichtschroeide. (Volledig artikel…)
Recent uitgelicht: Scherm · Furanocoumarinen · Sosnowsky's berenklauw
In het nieuws
- Hogversity opent drie nieuwe praktijkoefeningen: een bodemonderzoek, een accumulatie-oefening en een verdediging van de volkstuinen.
- Een federale wet in Rusland verplicht grondbezitters nu de gevaarlijke invasieve planten te vernietigen die door hun regio zijn vermeld, op straffe van verlies van het land (zie Sosnowsky's berenklauw).
- Vrijwilligers uit zeven aangrenzende stroomgebieden voltooien de eerste gecoördineerde opruiming van de bovenloop.
- Een langetermijnstudie stelt vast dat herhaald maaien de levensduur verlengt van individuele planten.
- Een provinciebestuur stelt vrijwillige richtlijnen voor grondeigenaren voor; critici zeggen dat de maatregelen “alleen de top bijknippen”.
- Een imkersvereniging lobbyt tegen verwijdering langs het kanaal, met een beroep op de nectaropbrengst. Discussie loopt door.
Nieuw: rode vlaggen op de Hogatlas · de zakkaart · Hogversity in Telegram
Lopend: Seizoen van zaadverspreiding · Seizoen van wortel afsteken opent in april
Recent verwijderd: groeiplaats Mill Lane (sinds 2019) · jaagpad langs het kanaal, oostkant · zijsporen bij het station
Wist je dat …
- … dat het afknippen van de bloemkop van een reuzenberenklauw hem meerdere koppen kan doen krijgen?
- … dat bij een reuzenberenklauw ongeveer één scherm op de 28 bijna de helft van het zaad zet, terwijl de onderste schermen alleen dienen als pollendonor?
- … dat bijna elk insect dat getest werd voor de biologische bestrijding van de reuzenberenklauw ook pastinaak at?
- … dat de stoffen die berenklauwsap doen branden ook achter het grapefruit-effect zitten, in 1989 bij toeval ontdekt?
- … dat Sosnowsky's berenklauw van het Russische rassenregister werd geschrapt omdat hij zijn economisch nut had verloren?
- … dat de vijftien jaar die berenklauwzaad naar verluidt in de bodem overleeft, teruggaan op één enkel congresartikel?
- … dat Europa's uitheemse soorten de economie van 1900 beter weerspiegelen dan die van 2000, een erfenis die bekendstaat als invasieschuld?
- … dat een tuinschrijver in 1883 adviseerde dat reuzenberenklauwen niet de kans mochten krijgen de grond te monopoliseren?
- … dat er niets doorsijpelt door het bladerdak van een volgroeide berenklauwgroeiplaats?
- … dat het woord radicaal oorspronkelijk “van de wortel” betekende?
- … dat Linnaeus de naam Heracleum omschreef als een eerbetoon aan Heraclides, de vader van Hippocrates, en niet aan Heracles?
- … dat reuzenberenklauwen op het terrein van Buckingham Palace op grond van DNA-bewijs dichter bij de Perzische berenklauw bleken te staan?
- … dat de soep barszcz oorspronkelijk van berenklauw werd gemaakt, en elke woensdag in de vasten aan de hoogleraren van Krakau werd geserveerd?
- … dat de rode weekschildkever in Groot-Brittannië bekendstaat als de berenklauw-bespringkever?
- … dat de naam Tromsøpalm voor het eerst is opgetekend in een Duitse gids uit 1944 voor de bezettingstroepen?
- … dat de specerij golpar op Amerikaanse luchthavens in beslag wordt genomen als zaad van een schadelijk onkruid?
- … dat Noorwegens risicobeoordeling van 2018 geen mogelijkheid zag om binnen het huidige interglaciaal van de Tromsøpalm in het noorden af te komen?
- … dat een Letse verordening een bloeiende berenklauw met een ontwikkeld scherm beschouwt als bewijs dat de grondeigenaar niets heeft gedaan?
- … dat drie decennia nadat een Letse botanicus Sosnowsky's berenklauw een “botanische wasbeerhond” noemde, de EU de wasbeerhond zelf op dezelfde lijst plaatste?
- … dat de rupsen van het groot platlijfje een derde van hun tijd besteden aan spinnen, en hun spinsels als territorium verdedigen?
- … dat de wilde pastinaak in Amerika giftiger werd zodra zijn oude vijand, het groot platlijfje, hem had ingehaald?
- … dat de gaten die een mot in berenklauwstengels vreet, maandenlang pissebedden en oorwormen huisvesten, en dat geponste gaten even goed werken?
- … dat Russische overheidscontracten in 2024 alleen al voor herbicide betaalden op 21.553 hectare berenklauw, en voor het zaaien van gras op 0,8 hectare?
- … dat een kudde schapen die reuzenberenklauw begraasde bij de rivier de Deveron, in twee jaar tijd tot ongeveer een kwart van haar schapendagen werd teruggebracht zonder de bestrijding te verliezen?
- … dat het Europese project dat zocht naar een natuurlijke vijand van de reuzenberenklauw, zijn mislukking om er een te vinden “een verbijsterende” noemde?
- … dat Caesar bij het uitbreken van de burgeroorlog 1.500 pond silphium meenam uit de Romeinse schatkist, samen met het goud en het zilver?
- … dat toen de scheerling opraakte bij de terechtstelling van Phocion, de beul geen extra wilde malen tenzij hij twaalf drachmen kreeg betaald?
- … dat de ziekteresistente kwaliteitsselderij van één supermarktketen meer furanocoumarinen bevatte, de stoffen die huid doen verbranden in zonlicht, dan andere merken?
- … dat de honderdjarige aloë in 1886 in Mexico “een winstgevende investering” werd genoemd, waar de eigenaars de bloeistengel omhakten en het sap lieten gisten?
- … dat het afsnijden van de bladeren van een reuzenberenklauw hem niet doodt, maar zijn leven verlengt door zijn enige bloei uit te stellen?
- … dat de parasolwaaierpalm 30 tot 40 jaar lang zetmeel opslaat in zijn stam, en dat vervolgens besteedt aan wat wel “het grootste boeket van de natuur” is genoemd?
Gedenkdagen
- 2002 – Het Giant Alien-project van de Europese Unie begint zijn zoektocht naar een manier om de reuzenberenklauw te bestrijden. Het zal geen natuurlijke vijand vinden die kan worden vrijgelaten.
- 2015 – Rusland verwijdert Sosnowsky's berenklauw uit zijn classificatie van landbouwproducten: het voormalige kuilvoedergewas is geen gewas meer.
Datums worden geleverd door Hogdata.
De uitgelichte afbeelding van vandaag
Plaat I. Heracleum mantegazzianum, habitus. Een volgroeide plant in haar laatste, bloeiende stadium, getekend in de trant van negentiende-eeuwse botanische platen en gezet in zeven-bits ASCII. Het eindscherm staat bovenaan; de penwortel, die maaien overleeft, onder de bodemlijn.
Plaat: Hogweed Commons · in gemeenschappelijk bezit (CC0) · SVG, 3 varianten
Plaat II. Het samengesteld scherm. Stralen spreiden zich vanuit één punt, elk met een schermpje van kleine witte bloemen; het eindscherm van een reuzenberenklauw kan 80 cm breed worden.
Plaat: Hogweed Commons · in gemeenschappelijk bezit (CC0) · SVG, 3 varianten
Plaat III. De deelvrucht, ongeveer zes keer levensgrootte. Een platte, gevleugelde halve vrucht, getekend met knotsvormige oliekanalen. Een plant verspreidt er zo'n twintigduizend van.
Plaat: Hogweed Commons · in gemeenschappelijk bezit (CC0) · SVG, 3 varianten
Plaat IV. Wortel afsteken. De penwortel wordt onder de wortelhals doorgesneden met een scherpe spade: de enige mechanische methode die de plant meteen doodt.
Plaat: Hogweed Commons · in gemeenschappelijk bezit (CC0) · SVG, 3 varianten
Plaat V. De levenscyclus. Zaad, een rozet gedurende één tot vijf jaar, een enkele bloei, de zaadregen, en de dood. De zaadbank gaat door.
Plaat: Hogweed Commons · in gemeenschappelijk bezit (CC0) · SVG, 3 varianten
Plaat VI. Beschermende uitrusting. Gelaatsscherm of veiligheidsbril, waterdichte synthetische overall, lange handschoenen over de mouwen, rubberen laarzen. Sap trekt door katoen heen.
Plaat: Hogweed Commons · in gemeenschappelijk bezit (CC0) · SVG, 3 varianten
Plaat VII. Het verloop van een brandwond. Pijnloos contact, dan licht; roodheid na ongeveer 24 uur, blaren na 48, het ergst na 72, en donkere vlekken gedurende weken of jaren.
Plaat: Hogweed Commons · in gemeenschappelijk bezit (CC0) · SVG, 3 varianten
Plaat VIII. Heracleum persicum, de Tromsøpalm. Verscheidene stengels uit één kroon en gewelfde schermen, jaar na jaar bloeiend vanuit dezelfde wortel.
Plaat: Hogweed Commons · in gemeenschappelijk bezit (CC0) · SVG, 3 varianten
Andere onderdelen van Hogweed.org
- De kroeg
- Discussie over beleid en praktijk.
- Informatiebalie
- Vraag naar een plant die u niet kunt identificeren.
- Hogdata
- Gestructureerde data, vrij te gebruiken voor iedereen (api.hogweed.org).