Art. 0004 Rev. 1867
Zaadbank
Uit Hogweed.org, de encyclopedie in gemeenschappelijk bezit
Dit artikel gaat over de voorraad zaden in de bodem. Voor financiële instellingen, zie Bank. Voor voorzieningen die doelbewust zaad opslaan, zie Zaadkluis.
Een zaadbank in de bodem is de natuurlijke voorraad levende zaden in de grond van een gebied. Zaden die niet meteen kiemen, kunnen maanden of jaren overleven, zodat een plantenpopulatie niet alleen bestaat uit de planten die zichtbaar zijn, maar ook uit een veel groter aantal dat dat niet is. De zaadbank vervangt planten die sterven of worden verwijderd, en stelt een populatie in staat zich van verstoring te herstellen.1
Bij een invasieve plant is het meestal de zaadbank, niet de zichtbare groeiplaats, die bepaalt hoe lang de bestrijding moet duren. De reuzenberenklauw is een duidelijk geval: zijn planten zijn makkelijk te vinden en te doden, maar zijn zaden, onzichtbaar in de bovenste laag van de bodem, blijven jarenlang nieuwe planten voortbrengen nadat de laatste ouderplant is verdwenen.2
Dynamiek
Een zaadbank heeft één aanvoer en verscheidene afvoerkanalen. De aanvoer is de zaadregen: het zaad dat elk jaar op een gebied neervalt. De afvoerkanalen zijn kieming, die zaad in planten omzet; sterfte door ouderdom, verval en schimmels; en predatie door dieren. Waar de aanvoer groot is en de afvoer traag, groeit de reserve van het ene jaar op het andere.
In die zin functioneert de zaadbank als het reserveleger van de populatie: op elk moment bevindt de meerderheid van haar leden zich uit het zicht, wachtend tot er een plaats in de groeiplaats vrijkomt. De planten verwijderen zonder de reserve aan te raken, maakt alleen die plaatsen vrij.
Bij de reuzenberenklauw
jaar kiemkrachtig zaad per m² 0 ████████████████████████████████████████ 3.760 1 ███▌ 331 2 █ 102 3 ▍ 45 4 ▎ 24 5 ▏ 13 6 7.1 7 3.8 8 2.0 9 1.1 10 0.60
De reuzenberenklauw verspreidt gemiddeld zo’n 20.000 zaden per plant,3 die meestal binnen een paar meter van de ouderplant terechtkomen. Bijna de hele zaadbank — 95 procent — ligt in de bovenste 5 cm van de bodem. Onder gevestigde groeiplaatsen bleek de dichtheid van levend zaad te dalen van ongeveer 3.760 per vierkante meter in de herfst, vlak na de zaadval, tot 192 per vierkante meter tegen de volgende zomer, doordat de meeste zaden kiemden of afstierven.1
Wat overblijft, neemt gestaag af. Van zaad dat op tien locaties in Tsjechië werd begraven, was 8,8 procent na één jaar nog kiemkrachtig, 2,7 procent na twee en 1,2 procent na drie;4 na vijf jaar 0,4 procent, en na zeven 0,1 procent.2 De neerwaartse tendens van het kiemkrachtige aandeel staat vast; de volledige uitputting ervan wordt zelden waargenomen. Het laatste restje is het deel dat ertoe doet. Zelfs 0,1 procent van de 20.000 zaden van één enkele plant is zo’n twintig zaden, genoeg om de invasie opnieuw te beginnen.2
De mythe van de vijftien jaar
Veel gidsen beweren dat berenklauwzaad vijftien jaar in de bodem kan overleven. Het cijfer gaat terug op een Zweeds congresartikel uit 1989, dat alleen zei dat sommige gegevens erop wezen dat de kiemkracht “tot wel vijftien jaar zou kunnen aanhouden”, zonder te vermelden of het zaad begraven of droog bewaard was. Van het ene overzichtsartikel doorgegeven aan het volgende, verhardde de suggestie tot een feit; de onderzoekers die dit naspeurden, noemden het een broodje-aap-verhaal.5 Droog bewaard zaad verliest in werkelijkheid bijna zijn hele kiemkracht binnen ongeveer drie jaar.4
De praktische conclusie blijft echter ongewijzigd. Een locatie moet minstens vijf jaar na het verwijderen van de laatste plant vrij worden gehouden van zaadzettende planten, en nog langer in de gaten worden gehouden.62
Uitputting
Een zaadbank kan alleen worden uitgeput door alle nieuwe aanvoer verscheidene jaren na elkaar te stoppen, terwijl de kiemplanten die toch blijven opkomen worden vernietigd voordat ze kunnen bloeien. Elke onderbreking — één enkele plant die zaad mag zetten — herstelt de reserve tot het niveau van enkele jaren eerder, zoals de figuur laat zien. Programma’s worden daarom niet beoordeeld op het aantal verwijderde planten, maar op het aantal jaren zonder zaadzetting.
Zie ook
Footnotes
-
Krinke, L.; Moravcová, L.; Pyšek, P.; Jarošík, V.; Pergl, J.; Perglová, I. (2005). “Seed bank of an invasive alien, Heracleum mantegazzianum, and its seasonal dynamics”. Seed Science Research. 15 (3): 239–248. ↩ ↩2
-
Moravcová, L.; Pyšek, P.; Krinke, L.; Müllerová, J.; Perglová, I.; Pergl, J. (2018). “Long-term survival in soil of seed of the invasive herbaceous plant Heracleum mantegazzianum”. Preslia. 90 (3): 225–234. ↩ ↩2 ↩3 ↩4
-
Perglová, I.; Pergl, J.; Pyšek, P. (2006). “Flowering phenology and reproductive effort of the invasive alien plant Heracleum mantegazzianum”. Preslia. 78: 265–285. ↩
-
Moravcová, L.; Pyšek, P.; Pergl, J.; Perglová, I.; Jarošík, V. (2006). “Seasonal pattern of germination and seed longevity in the invasive species Heracleum mantegazzianum”. Preslia. 78: 287–301. ↩ ↩2
-
Moravcová, L.; Pyšek, P.; Krinke, L.; Pergl, J.; Perglová, I.; Thompson, K. (2007). “Seed germination, dispersal and seed bank in Heracleum mantegazzianum”. In Pyšek, P.; et al. (eds.). Ecology and Management of Giant Hogweed. Wallingford: CAB International. pp. 74–91. doi:10.1079/9781845932060.0074. ↩
-
Nielsen, C.; Ravn, H. P.; Nentwig, W.; Wade, M., eds. (2005). The Giant Hogweed Best Practice Manual: Guidelines for the management and control of an invasive weed in Europe. Hørsholm: Forest & Landscape Denmark. ISBN 87-7903-209-5. ↩
Dit artikel is een vertaling van het Engelse artikel, revisie 1867.