Φαινόμενο Ύδρας

Αυτό το άρθρο αφορά το οικολογικό φαινόμενο. Για το πλάσμα της ελληνικής μυθολογίας, βλ. Λερναία Ύδρα.

Το φαινόμενο της Ύδρας είναι το παράδοξο, στην οικολογία πληθυσμών, κατά το οποίο η αύξηση του ρυθμού θανάτου των ατόμων οδηγεί σε αύξηση του μεγέθους του πληθυσμού. Πήρε το όνομά του από τη Λερναία Ύδρα της ελληνικής μυθολογίας, που έβγαζε δύο κεφαλές για κάθε μία που έκοβε ο Ηρακλής.¹

Το φαινόμενο συμβαίνει όταν η αφαίρεση ατόμων απαλλάσσει τους επιζώντες από τον ανταγωνισμό, ή απελευθερώνει ανάπτυξη που είχε ανασταλεί, ώστε ο πληθυσμός να αντισταθμίζει τις απώλειές του — και να τις υπεραντισταθμίζει. Η ιδέα έχει μακρά ιστορία στη θεωρία πληθυσμών, η οποία έχει εντοπίσει αρκετούς μηχανισμούς που μπορούν να το προκαλέσουν.¹ Έχει πρακτική σημασία όπου πληθυσμοί συγκομίζονται ή ελέγχονται, επειδή ένα μέτρο που αποσκοπεί στη μείωση ενός πληθυσμού μπορεί, αν εφαρμοστεί με λάθος τρόπο, να τον μεγαλώσει.

Στο γιγάντιο ηράκλειο

     .:*:*:*:*:.                                        .:*:*:.
      \\\ | ///                        .:*:*:.            \|/
        \\|//                            \|/               /      .:*:*:.
         \|/                              \               /         \|/
          |                                \              /         _/
          |           decapitation           \       _x_ /         /
          |           ------------>           \       |  /       _/
          |                                     \     | /      _/
          |           mowing, strimming          \    | /    _/
          |           or cutting the              \   |/   _/
          |           flower head                   \ |   /
          |                                          \| _/
          |                                           |/
          |                                           |
        /|\                                          /|\

    before: one head                      after: three, from the side buds

Το γιγάντιο ηράκλειο δείχνει την αντιστάθμιση στην οποία στηρίζεται το φαινόμενο, σε δύο επίπεδα.

Το μεμονωμένο φυτό. Το κόψιμο του κορυφαίου σκιαδίου αφαιρεί την πηγή της κυριαρχίας της κορυφής· οφθαλμοί χαμηλότερα στον βλαστό αναπτύσσονται και παράγουν στη θέση του αρκετά μικρότερα σκιάδια. Όταν αφαιρέθηκε μόνο το κορυφαίο σκιάδιο στην αιχμή της άνθησης, η συνολική παραγωγή σπόρου του φυτού δεν έπεσε καθόλου.² Όταν αφαιρέθηκε κάθε σκιάδιο, σχεδόν τα μισά φυτά αναγεννήθηκαν και έδωσαν σπόρο ξανά μέσα στην ίδια περίοδο.³ Όντας μονόκαρπο, ένα φυτό που έχει αρχίσει να ανθίζει πεθαίνει στο τέλος της περιόδου ό,τι κι αν του κάνουν·⁴ η κοπή αποφασίζει μόνο πόσο σπόρο θα αφήσει πίσω του.

Η συστάδα. Προτού ανθίσουν, φυτά που χάνουν τα φύλλα τους χρόνο με τον χρόνο αναβάλλουν την άνθηση και ζουν περισσότερο: σε βοσκόμενους βοσκότοπους η μέση ηλικία άνθησης ήταν πέντε χρόνια, έναντι τριών σε μη διαχειριζόμενη γη.⁵ Μια συστάδα που συγκρατείται χωρίς να ξεριζωθεί κρατά έτσι τα φυτά της, και τον σπόρο της, σε εφεδρεία. Το αν η τακτική κοπή όντως μεγαλώνει μια συστάδα, όπως θα απαιτούσε ένα γνήσιο φαινόμενο Ύδρας, δεν έχει μετρηθεί.^{[χρειάζεται παραπομπή]} Το μέτρο που λαμβάνεται συχνότερα εναντίον του φυτού είναι, στην καλύτερη περίπτωση, αυτό που το διατηρεί.

Αποφυγή του φαινομένου

Το φαινόμενο της Ύδρας εμφανίζεται μόνο όπου η καταπολέμηση είναι μερική: όπου η κεφαλή αφαιρείται αλλά το σώμα παραμένει. Δεν εμφανίζεται όταν καταστρέφεται η ρίζα. Στον μύθο, ο Ηρακλής νίκησε την Ύδρα μόνο όταν ο σύντροφός του Ιόλαος έκαιγε κάθε λαιμό καθώς κοβόταν η κεφαλή του, ώστε τίποτα να μην μπορεί να ξαναβγεί, και η μία αθάνατη κεφαλή θάφτηκε κάτω από έναν βράχο. Το σύγχρονο αντίστοιχο είναι η ριζοτομή.

Δείτε επίσης

• Καταπολέμηση του γιγάντιου ηρακλείου
• Κυριαρχία της κορυφής
• Τράπεζα σπόρων