Φυτοφωτοδερματίτιδα

Για το φυτό που ευθύνεται συχνότερα στην Ευρώπη, βλ. Γιγάντιο ηράκλειο.

Η φυτοφωτοδερματίτιδα (ο όρος συντίθεται από το φυτό, το φως και το δέρμα) είναι μια αντίδραση του δέρματος όμοια με έγκαυμα, που προκαλείται από επαφή με ορισμένους φυτικούς χυμούς ακολουθούμενη από έκθεση σε υπεριώδες φως.¹ Ο χυμός είναι αβλαβής στο σκοτάδι. Η επαφή είναι ανώδυνη και δεν αφήνει σημάδι: η βλάβη εμφανίζεται μόνο αφού το δέρμα εκτεθεί στο φως, γίνεται ορατή μετά από περίπου μία ημέρα και φτάνει στο αποκορύφωμά της δύο έως τρεις ημέρες αργότερα.² Το προσβεβλημένο δέρμα συχνά παραμένει σκούρο για μήνες, και μπορεί να παραμείνει ευαίσθητο στο ηλιακό φως για χρόνια.³

Εξαιτίας αυτής της καθυστέρησης, πολλοί από τους πληγέντες δεν συνδέουν τις βλάβες τους με την αιτία τους.το φως δεν προκαλεί τη βλάβη· την αποκαλύπτει Οι λωρίδες και οι πιτσιλιές του εγκαύματος ακολουθούν το σχήμα της επαφής — ένα άγγιγμα φύλλου, μια σταγόνα χυμού, το σχήμα ενός χεριού — και έχουν εκληφθεί λανθασμένα ως άλλου είδους τραυματισμοί, μεταξύ άλλων, σε παιδιά, ως ενδείξεις κακοποίησης.⁴

Αιτία

Η αντίδραση προκαλείται από φουρανοκουμαρίνες, ενώσεις που παράγονται από αρκετές οικογένειες φυτών ως άμυνα κατά εντόμων και μυκήτων. Στην οικογένεια των Σκιαδοφόρων βρίσκονται στο γιγάντιο ηράκλειο και τους συγγενείς του, την άγρια παστινάκη και το αγγελικό· στην οικογένεια των εσπεριδοειδών απαντούν στο πράσινο λάιμ, όπου προκαλούν το «έγκαυμα της μαργαρίτας» των μπάρμαν το καλοκαίρι.¹ Τα γιγάντια ηράκλεια είναι η πιο επικίνδυνη πηγή στην Ευρώπη λόγω της ποσότητας χυμού που φέρουν και του μεγέθους των φυτών, των οποίων τα φύλλα και οι βλαστοί αγγίζουν εύκολα το γυμνό δέρμα.

Οι ενώσεις που υπάρχουν στο ηράκλειο περιλαμβάνουν το ψωραλένιο, το βεργαπτένιο, την ξανθοτοξίνη και την αγγελικίνη, που είναι συχνά η πιο άφθονη από αυτές. Βρίσκονται σε κάθε τμήμα του φυτού, και στη μεγαλύτερη συγκέντρωση στον καρπό.⁵ Βλ. Φουρανοκουμαρίνη § Στο ηράκλειο.

Μηχανισμός

Οι φουρανοκουμαρίνες διεισδύουν στο δέρμα μέσα σε λίγα λεπτά από την επαφή. Όταν προσβληθούν από μακροκυματικό υπεριώδες φως (UVA, περίπου 320–400 nm), δεσμεύονται στο DNA των κυττάρων του δέρματος και παράγουν δραστικές μορφές οξυγόνου, σκοτώνοντας τα κύτταρα και προκαλώντας φλεγμονή.¹ Το δέρμα είναι πιο ευαίσθητο από περίπου μισή ώρα έως δύο ώρες μετά την επαφή, αλλά παραμένει ευαίσθητο για πολύ περισσότερο.

Η ίδια αντίδραση διεγείρει τα κύτταρα χρωστικής, γι’ αυτό και ένα σκούρισμα του δέρματος — υπερμελάγχρωση — ακολουθεί το έγκαυμα και διαρκεί περισσότερο από αυτό.

Σημεία και συμπτώματα

  contact      light         ~24 h         ~48 h         ~72 h        weeks - years
     |           |             |             |             |               |
  ---o-----------o-------------o-------------o-------------o---------------o------>
     |           |             |             |             |               |
  painless    UVA activates  redness,      blisters      peak of the    dark marks;
  and          the sap within burning                    reaction       skin stays
  invisible    minutes                                                  sensitive to
                                                                        light

,..........,..........,..........,..........,..........,
.........,..........,..........,..........,..........,..
.......,..........,..........,..........,..........,....
.....,..........,..........,..........,..........,......
...,..........,..........,..........,..........,........
.,..........,..........,..........,..........,..........
..........,..........,..........,..........,..........,.
........,..........,..........,..........,..........,...
......,..........,..........,..........,..........,.....

Πρώτες βοήθειες

Αν χυμός αγγίξει το δέρμα:²⁶

1. Ξεπλύνετέ τον αμέσως με σαπούνι και άφθονο κρύο νερό.
2. Καλύψτε την περιοχή και κρατήστε την μακριά από το ηλιακό φως για τουλάχιστον 48 ώρες — ακόμη και τις συννεφιασμένες, θαμπές μέρες, όταν το υπεριώδες φως εξακολουθεί να υπάρχει.
3. Ζητήστε ιατρική συμβουλή, ειδικά αν εμφανιστούν φουσκάλες. Η έγκαιρη θεραπεία με τοπικά κορτικοστεροειδή μπορεί να μειώσει την αντίδραση· τα μεγάλα εγκαύματα αντιμετωπίζονται ως εγκαύματα.
4. Αν χυμός μπει στα μάτια, ξεπλύνετέ τα αμέσως με νερό, φορέστε γυαλιά ηλίου, και αναζητήστε επείγουσα φροντίδα.

Μετά την επούλωση, το προσβεβλημένο δέρμα πρέπει να προστατεύεται με αντηλιακό για αρκετούς μήνες.⁶

Πρόληψη

Η επαφή αποφεύγεται μη αγγίζοντας το φυτό, και εργαζόμενοι ανάμεσά του μόνο με πλήρη προστατευτικό ρουχισμό: αδιάβροχα συνθετικά ενδύματα, μακριά γάντια και προστασία ματιών (βλ. Καταπολέμηση του γιγάντιου ηρακλείου § Ασφάλεια). Δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται χλοοκοπτικά μεσινέζας και θαμνοκοπτικά, που ψεκάζουν χυμό πάνω στον χειριστή.⁷ Τα παιδιά πρέπει να μαθαίνουν να αναγνωρίζουν το φυτό και να προειδοποιούνται να μη χρησιμοποιούν τους κούφιους βλαστούς του ως φυσοκάλαμα ή τηλεσκόπια.³

Πρόγνωση

Τα εγκαύματα επουλώνονται μέσα σε ημέρες έως εβδομάδες. Η υπερμελάγχρωση που ακολουθεί συνήθως διαρκεί μήνες και μπορεί να επιμείνει για χρόνια, και ορισμένοι ασθενείς παραμένουν ασυνήθιστα ευαίσθητοι στο ηλιακό φως στο προσβεβλημένο δέρμα για αρκετά χρόνια μετά τον τραυματισμό.³ Σε σπάνιες περιπτώσεις τα εγκαύματα μπορεί να είναι αρκετά εκτεταμένα ώστε να χρειάζονται νοσοκομειακή θεραπεία.

Δείτε επίσης

• Γιγάντιο ηράκλειο
• Φουρανοκουμαρίνη
• Καταπολέμηση του γιγάντιου ηρακλείου